Заманауи ғылымның дамуындағы инновациялар мен мәселелер

 

 

Қостанай қаласы әкімдігінің білім бөлімінің

№30 орта мектебінің

қазақ тілі мен әдебиет пәнінің мұғалімі

Педагог-модератор; ҚР Жастарының "Алтын төсбелгі" иегері    Ізтілеуова Мөлдір Болатқызы

 

Оқу мақсаттары

4.4.2.1* оқыған/аудио/бейне материалдың мазмұны негізінде кластер дайындау;

4.2.1.1* берілген сөздерді септеу және сөйлеу барысында қолдану

Сабақ

мақсаттары

Оқушылардың барлығы мынаны орындай алады: тыңдалған мәтіннің мазмұнын түсіну, кластер толтырады.

Оқушылардың көпшілігі мынаны орындай алады:диалог құрай алады. Оқушылардың кейбіреуі мынаны орындай алады: сөздерді септей алады.

Бағалау критерийі

Жеке, жұптық, топтық тапсырмаларды орындай алады. Шығармашылық

жұмыстар жаза алады.

Тілдік құзіреттілік

Ұшқыр ойлы сөйлеуге, ұлтжандылыққа тәрбиелеу.

Ресурстар

Оқулық, топтық тапсырмалар, стикер, А4, көрнекілік қағаздар, сандықша,

қарындаштар.

Пәнаралық

байланыс

Қазақстан тарих

Сабақтың жоспары

Жоспарланатын

уақыт

Сабақта жоспарланған оқыту іс-әрекеттері

Ресурстар

Сабақтың басталуы 5минут

Шаттық шеңбері. Топқа бөлу«Тәтті кәмпиттер» әдісі.

 


 

Үй тапсырмасын тексеру.

«Сиқырлы сандықша»әдісі


«Тәтті кәмпиттер» әдісі, «Сиқырлы сандықша» әдісі

1-топ: Зымыран 2-топ: Ғарыш

3-топ: Ұшақ

5 минут

Жаңа сөздер:

Шөп шабу-косить траву Жарқырау-блестить, сиять.

Айдын Айымбетов туралы мәлімет. Мәлімет бойынша кластер дайындау.

Бағалау критерийлері:

1.Жаңа сөздерді жазады;

2.  Тапсырманы толық орындайды;

«Гүл» әдісі, А4 парағы, «Кластер» әдісі



 

 

 

 

 

3. Креативті рәсімдейді.

«Гүл» әдісі арқылы бағалау

 

Сабақтың ортасы 5 минут

Ғарыш туралы диалог құру.

«Смайлик» әдісі


Дәптер, «Смайлик» әдісі

10 минут

Берілген сөздерді септеңдер: кітап, ғарыш, зымыран.

Бағалау критерийлері:

1.Тапсырманы дұрыс және толық орындайды; 2.Ұқыпты, таза жазады.

«Бағдаршам» әдісі

«Бағдаршам» әдісі арқылы бағдаршам түстері бойынша өзіне сабақтағы бағалауға тиімді тәсіл.

Қызыл – «қанағаттанарлық» Сары – «жақсы»

Жасыл – «өте жақсы»


Оқулық, дәптер,

«Бағдаршам» әдісі

2 минут

Сергіту сәті

Би

5 минут

 

 

 

 

 

«Екі жұлдыз, бір тілек» әдісі

Стикерлер

2 минут

Үйге тапсырма: 23-бет, 6-тапсырма

Оқулық, дәптер


 

 

 

 

ЖАЗУ – ЕСКІРМЕЙТІН ҚҰНДЫЛЫҚ

 

Қостанай облысы әкімдігі білім басқармасының "Қарасу ауданының білім беру бөлімінің

Қарасу жалпы білім беретін мектебі" КММ Қазақ тілінің мұғалімі

Таткенова Гүлмира

 

Жазу – адамзаттың тарихында ерекше рөл алатыны сөзсіз. Өйткені, қай кезде де болмасын адамзаттың жадында жаңғырып тұрған ойларды сыртқа шығаруға себеп болатын, оны таңбалап қағаз бетіне түсіруге өз септігін тигізеді. Жазу – кейбір сөзбен айтып жеткізе алмайтын сезімдерді жеткізетін таптырмас құрал. Жазу ешқашан адамзаттың тарихынан өшпейді, өшпек те емес. Ол арқылы қазіргі адамзат дамиды, өркендейді, кейбір ұлы істер мен ұлы мақсаттар жазудан бастау алады. Жазудың тарихына зер салсақ, ерте заманда тастарға, адамдар аңшылықты бейнелеген. Бертіне келе, ол суреттер сөз мағынасын беретін түрлі белгілермен алмасқан. Одан келе, көне түркі жазуы қолданысқа еніп, халықтардың жаңа заманға қадам басуына бетбұрыс болған. Ал араб жазуы – ислам дінін ұстанған барлық мемлекеттер қолданған. А.Байтұрсынов ұсынған араб емлесі не себепті реформаланды? Себебі, араб жазуында бір дыбысты беру үшін, бірнеше әріптер пайдаланылды, екіншіден, араб әліпбиінде дауысты дыбысты таңбалайтын таңбалар саны үшеу ғана, үшіншіден, тек дауыссыз дыбыстар таңбаланып, дауысты дыбыстар жазылмаған сөздің мағынасын ашып оқу, түсіну біраз қиынға соқтырды. Қазақ кирилл әліпбиі - 1938-39 жж. латын графикасына негізделген әліпбиді орыс графикасына ауыстыру мәселесі қызу талқыға түсе бастайды. 1939 жылы 10 тамызда алғашқы әліпби жоба жарияланады. Міне, біз осы уақытқа дейін кириллицаны қолданып келдік. Ешқандай айтар өкпеміз жоқ, біраз нәрсенің алға басып, еліміз үшін кейбір игілікті істердің тасы өрге домалауына себеп болды. Бірақ әр заманның өз талабы болады. Біздің таңдауымыз – латын. Осы латын жазуына көшу барысында көптеген іс-шаралар, латынды ел арасында кеңінен насихаттау елімізде қарқынды жүргізіліп жатыр.

«Қазақ әлдеқашан тілінде қандай дыбыстар бар екенін айырған, әр дыбысқа белгілеп таңба арнаған. Оқуымызға онымыз жақсы, жазуымызға тағы жақсы, үйрету жағынан орыстікінен, немістікінен, француздікінен, ағылшындікінен оңай, оңтайлы» - деп айтып өткен Ахмет Байтұрсынов. Біздің тіліміздің шырайын келтіріп, арайын ашатын, ажарын айшықтай түсетін төл дыбыстарымыз да баршылық. Олар өзі айтып тұрғандай тек біздің ана тіліміздің ерекшелігін көрсететін, тілімізге ғана тән дыбыстар. Қазақ халқы өзіне не керектігін ежелден білетін, еңсе түзейтін, жүзеге асыратын. Себебі, біздің аталарымыз сондай көрегенді көсем болған, олар болашақты біз бесікте жатқанда-ақ болжап айтып кеткен. Ол қазіргі кезде бізге тарих болып жазылып келіп, ақтарылып жатыр. Егер жазу болмағанда талай құндылықтарымыздан, әдебиеттің асыл, жауһарларынан қағылып, мақұрым қалар едік. Алдағы уақытта да барымызды бағалай білмесек, жоғында зар боламыз. Латын әліпбиі – ана тілін ұмыту емес, алға жаңа қадамдар басып, тілімізді түлету, жаһандық өзгерістерге жол ашу.


 

 

 

 

 

"ЛАТЫН ГРАФИКАСЫНЫҢ ӨМІРІМІЗДЕГІ МАҢЫЗЫ "

 

Атырау облысы Құрманғазы ауданы М.Әуезов атындағы жалпы орта мектебінің

орыс сыныптарындағы қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі,педагог-зерттеуші Хасанова Гульзада Райповна

 

Латын әліпбиіне көшу – қазақ халқының алға жылжуына, жаңа заман талабына сай өсіп-өркендеуіне, болашақта еліміздің жан-жақты дамуына үлкен үлес қосып, жемісі мен жеңісін әкелері сөзсіз. Біз латын әліпбиіне көше отырып, өркениетті елдердің қатарына қосылып, тіліміздегі дыбыстық жүйелерді нақ анықтап, қазақ тілінің жазылуы мен дыбысталу кезінде сөздер қолданысындағы артық кірме сөздерден арыламыз. Сондықтан латын әліпбиіне көшу біз үшін, болашақ үшін әлдеқайда маңыздырақ.

Мемлекетіміздің одан әрі дамып, көркейіп, гүлденуі үшін қолға алынған маңызды бастамалардың бірі – латын әліпбиіне көшу. Қашанда кемеңгерлігімен ерекшелене білген Елбасы: “2025 жылға қарай ісқағаздарын, мерзімді баспасөзді, оқулықтарды, бәрін де латын әліпбиімен басып шығара бастауға тиіспіз. Ол кезең де таяп қалды, сондықтан біз уақыт ұттырмай, бұл жұмысты осы бастан қолға алуымыз керек. Біз осынау ауқымды жұмысты бастауға қажетті дайындық жұмыстарына қазірден

кірісеміз”, – деп мәлімдеді [1]. Бұл – заман талабына сай айтылған орынды ой. “Оқусыз білім жоқ, білімсіз күнің жоқ” деген дана сөзді бүгінгі таңда “Латынсыз білім жоқ, білімсіз түгім жоқ” деген мақалмен ауыстыруға болады. Себебі, бар ақпарат, ғылыми жаңалықтар ағылшын тілінде, латын қарпімен жарық көруде. Қазіргі кездегі басты мәселе – осы латын әліпбиіне көшу тұрғысындағы екіұдайлы пікірлерден арылу.

“Қазақстан – 2050” Стратегиясында латын әліпбиіне 2025 жылы толық көшетініміз туралы нақты белгіленген. Халық арасында, тіпті, ақпарат құралдары кеңістігінде өзіндік ой айтып, қызыл кеңірдек болып жүрген саясаткерлерді де, бұл бастаманың ақша шашу екендігін дәлелдеуге тырысып жүрген азаматтарды да көзіміз шалып қалады. Бірақ Елбасының “Латын әліпбиі – заман талабы” деген сөзін басшылыққа ала отырып, әлем кеңістігіне еркін саяхаттай алатынымызға кәміл сенуіміз керек. Латын әліпбиін қозғаған кезде міндетті түрде Ыбырай Алтынсариннен кейінгі еңбегі ерекше ағартушы- педагог, сөз құдіретін танытқан қаламгер, қазақ баспасөз тілінің ұлттық үлгісін көрсеткен талантты публицист, туған халқының рухани дүниесін көтеруге көп күш жұмсаған ірі қоғам қайраткері Ахмет

Байтұрсынұлы туралы сөз болатыны айдан анық. “Еңбекші қазақ” (қазіргі “Егемен Қазақстан”) газетінің 2030-шы жылдардағы сандарын мұрағаттан қарасақ, латын әліпбиіне қатысты мәліметтерді

кездестіреміз. Сонда еліміздің бас басылымынан бастап, бүкіл қазақ газеттері 1932 жылғы 1 қаңтардан арабтың төте жазуынан латыншаға көшкенін байқаймыз. Оған дейін, яғни 1928 жылдан бастап газеттің әр санында “Латынша үйренейік” деген айдармен латын әріптерін үйрететін арнайы бөлім болған. 1931 жылға қарай аға басылымның беттеріндегі латын әрпімен берілген материалдар аралас жариялана бастаған. Сөйтіп, латын жазуына елдің бірте-бірте бойын үйретіп, уақыты келген кезде – 1932 жылы сол әліпбиге көше салған. Бізде солай істеуіміз керек. Қазіргі таңда қолданыста жүрген жазу үлгілері аз

емес. Біз солардың ішінен латын әліпбиіне түбегейлі көшуді жөн санап отырғанымыз белгілі. Латын әліпбиін қолдану арқылы болашағымыз жарқын болады деген сенімдеміз. Әрине, төте жазу немесе кириллицамен жазылған мол мұрамыз бар екені рас, олар жаңа қаріпке көшірілетіні анық. Латын әліпбиі – мемлекеттік тілдің қолданылу аясын кеңейтуге зор ықпал етеді. Сонымен бірге шетелде

жүрген жастарымыздың осы жазу арқылы өз тілін басқа да ұлт өкілдеріне түсіндіру жағдайлары қиын болмасы анық. Басқа мемлекеттерде тұратын қандас бауырларымыз да латын әліпбиіне көшсек, еліне бір табан жақындай түспек.

«Жеті рет өлшеп, бір рет кес» дегендей, латын әліпбиіне қатысты өз көзқарастарын білдіріп, ой бөлісіп, тіл тағдырына алаңдаушылық білдірушілердің айтқан пікірлерінің барлығын да маңызды деп білеміз. Дегенмен, мәселенің байыбына терең бармай, әліпби өзгертуді бұрынғы кирилл әріптерін латын әріптерімен ауыстыра салу деп түсінетіндер де бар. Егер бұлай түсінсек, қазіргі 42 әріпті өзгеріссіз


 

 

 

 

латын әріптеріне ауыстыра салып, қайтадан орысша-қазақшасын араластырып сөйлеп-жазып жүре берсек, одан ештеңе де өзгермейтіні баршаға аян. Сондықтан әліпби реформасы нақты ғылыми ұстанымдарға сүйенеді.

Кешегі өктемсоқ кеңестік жүйенің солақай саясаты қазақ тілі дыбыс жүйесінде жоқ орыс тілінің ё, ю, я, в, ф, х, ч, ц, ь, ъ әріптерін әліпбиімізге еріксіз енгізгені баршаға аян. Онымен қоймай, әліпбиіміз

кирилл жазуына ауыстырылып, орыс тілінен және сол арқылы басқа тілден енген өзге сөздерді де орысша қалай айтылып-жазылса, қазақ тілінде де солай қолданылуы керек деген талап қойылды[2].

Сөйтіп тіл экологиясы сол кезеңнен бастау алып, тілімізге жат дыбыс тіркестері де еш кедергісіз еніп, тіліміз шұбарланып, ұлттық бояуы мен өзіндік реңін жоғалтып, сөзіміз де құлаққа жат әуенмен «ән салғанына» үйреніп кеттік. Тіліміз шұбарланып, ұлттық бояуы мен реңкін жоғалта бастады.

Бір тілден екіншісіне сөз ауыса берсе де, әр тілдің өзіндік дыбыстары мен жазу емлесі болатынын есте сақтаған жөн. Кейбір ғалымдардың «Бір тілдің бір тілді үстемелеп, байытып, түрлендіріп отыруы - барлық тілге тән ортақ заңдылық», «орыс тіліне бес-алты мыңдай түркі сөздері енген» деген пікірлері дұрыс айтылған, бірақ орыс тіліне енген түркі сөздері орыс тілінің дыбыстық заңдылығына сай өзгеріске түсіп енгенін, ал қазақ тілінде өзге тіл сөздері еш өзгеріссіз, басқа тіл заңдылығына сай алынғанын да ескеруіміз керек.

Жазудан айту басым болған кезеңдегі «оқымаған» халық орыс тілінен келген сөздерді өз тілінің ұлттық бояуымен көмкеріп, бөтелке (бутылка) бөшке(бочка), бәтеңке(ботинка), орыс(русс), шайнек(чайник), кәмпит(конфеты), ұшқыш(летчик), пәнер(фанер), жорнал(журнал) деп өз сөзі етіп алған еді. Осы халықтық ұстаным А.Байтұрсынұлы сияқты ғалымдар еңбектерінің негізгі тірегі

болды[3]. Бірақ кейінгі кезеңде «операция», «ассимиляция», «электр», «эксковатор», «съезд», «космос»,

«бюджет», «атом», «театр», «архитектура», «фотография», «телеграф», «архив» т.б өзге тіл сөздері тау суындай тасқындап тілімізге өзгеріссіз келіп жатты. Тілді тіл етіп, бар табиғаты мен болмыс-бітімін айқындап тұратын басты заңдылықтарының бірі - дыбыстардың бір-бірімен көрші тұруы, тіркесуі.

Қазақ тілінде буын, сөз ішіндегі және сөз бен сөз аралығындағы дыбыстар өзара келісіп, үйлесіп, үндесіп, басқаша айтқанда бір-бірімен қол ұстасып, жарасым тауып, үндестік заңына бағынып тұрады. Бұл заңнан тысқары тұрған дыбыс, буын не сөз болмайды. Ал тілінде үндестік заңы емес, сөз екпіні үстем орыс тілінен енген сөздер қазақ тілінің басты заңдылығына кері әсер етіп келеді. Сондықтан қазақ тіліндегі әр сөздің табиғи бояуы дыбыстар тіркесі арқылы, яғни үндестік заңы арқылы танылады. Орыс тілі және осы тіл арқылы дауыстының не бірнеше дауыссыздың сөз ішінде, әсіресе, бір буында қатар

келуі қазақ тілінің табиғатына жат тіркесімдер болып табылады. Осындай тіркесі бар сөздер қазақ сөзінің ұлттық бояуына дақ түсірді. Мысалы: поэма,дуэт, какао, соус, оазис, Аида, Раиса, Зоя, сияқты т.б сөздер тіліміздің айтылым табиғатына сай келмей тұр. Кейбір ғалымдар «қазақ тілінде сингармонизм елеулі өзгеріске ұшырады» деген пікір айтып, аралас буынмен жазылған кейбір сөздердің

«естілімі әуезді де әсем ырғақты» айтылатынын тілге тиек етеді. Шындығында, аралас буынмен жазылса да, «бидай», «ғибрат», «жиhаз», «жина» т.б. сөздердің орфоэпиясы аралас емес екенін ескеру керек[4].

Қазіргі таңда латын әліпбиі үлкен беделге ие болып, қолданыс аясы да мүмкіндігі де зор екендігін танытып отыр. Латын әріптері графизация (әріп таңбалау) заңдылықтарына, яғни, «көру-қабылдау- тану» талаптарына да сай.

Жер бетінде латын әліпбиі барлық салада қолданылатаны байқалады. Барлық дәрі-дәрмек атаулары, математика, физика, химия формулалары, көптеген терминдер, мамандықтарға қатысты ғылыми әдебиеттер т.б латын әліпбиімен байланысты екенін байқауға болады. Латын графикасын қолданатын барлық елдердің әліпбиіндегі әріп саны тілдегі фонемалар санынан әлде қайда аз болуы да оның жетістігі болып табылады. Латын әліпбиінде әр түрлі диакритикалық таңбалар (нүкте, қос нүкте, сызықша, айшық, дәйекші т.б), яғни қосымша белгілер арқылы көптеген елдің барлық фонемалары

латынның 26 таңбасымен ғана белгіленуі жазу үнемділігін танытатын тиімді әліпби дәрежесіне жеткізіп отыр. Жазуға қойылатын басты талап лингвистикалық (тілді дәл жеткізу) бағытта ғана емес, техникалық жағдайларға (баспа ісі, компьютер, телефакс, интернет т.б.) да сай болуы керек. Қазір латын әліпбиі осы талаптар биігінен де көрінеді, сондықтан оның бұл артықшылығын ескеріп, халық өз еркімен таңдауға


 

 

 

 

мүмкіндігі болып тұрғанда әлемнің озық елдері игілігін көріп, көпшілігі қолдап отырған латын әліпбиіне біздің де көшкеніміз дұрыс деп білеміз.

Жазу - әрбір халықтың рухани, мәдени өсуін, даму деңгейін көрсететін әлеуметтік мәні зор құбылыс.

Ол өткен мен бүгінді, бүгін мен келешекті жалғастыратын алтын көпір. Сондықтан жазу, алфавит адамзат тарихындағы құнды дүниелердің бірі ретінде ұрпақтан-ұрпаққа мирас етіп қалдыратын байлығымыз. Қазіргі орфографиямыздағы кейбір қиындықтарға қарап, «біздің жазуымыз осыншама сын көтермегені ме?» деп те ойлауға болмайды. Осы жазуымыз аға ұрпаққа білім беріп, оларды талай

биіктерге жетеледі, қазақтың әдебиетін, мәдениетін, ғылымын көтерді, егеменді мемлекетімізге де қызмет етіп келеді. Енді жағдай өзгерді, біз бұрынғыны қанағат етіп қана қалмай, алға ұмтылған, әлемдегі дамыған озық елдердің деңгейінде ғана емес, алдыңғы қатардан көрінуге мүмкіндігі мол егеменді Қазақ елі ретінде әліпбиіміз бен жазуымызға да мемлекеттік тіл дәрежесіндегі Қазақ тілін әлемге таныта алатындай жағдай жасауымыз қажет. Латын графикасы арқылы таңбаланған қазақ әліпбиі мен жазуы қазақ елін осы биіктерге бастайтынына кәміл сенеміз.

Пайдаланылған әдебиеттер

1.Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан — 2050» Стратегиясы — қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты.

2.  Бизақов С. Емлені ескеруіміз керек// «Ана тілі» газеті, 2013. № 7. 14-20 ақпан, 4- б.

3.  1920-30 жылдардағы қазақ тілі жөніндегі зерттеулер:- Қарағанды : ҚарМУ, 1994.-19-22 б.

4.  Жүсіпұлы М. Ахмет Байтұрсынов және қазіргі қазақ тілі фонологиясы.– Алматы: Ғылым, 1998. -

 

« ҚАЗАҚ ТІЛІ МЕН ӘДЕБИЕТІ ПӘНДЕРІН ҚАШЫҚТЫҚТАН ОҚЫТУДА МУЛЬТИМЕДИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ»

 

Қостанай облысы "Қарабалық ауданы Максим Горький атындағы ЖББМ " КММ қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі

Айкадамова Гульшат Хамитовна

 

Қазіргі білім беру жүйесі заман талабына сай ізденімпаздықпен, шығармашылықпен жұмыстанатын кәсіби білікті маманды, шебер ұстазды қажет етеді. Білім беру жүйесінің мақсаты - бәсекеге қабілетті маман дайындау. Жаңа формация мұғалімі – педагогикалық құралдардың барлығын меңгерген, тұрақты өзін-өзі жетілдіруге талпынған, рухани дамыған, толысқан шығармашыл тұлға. Қазақ тілін оқытуда жаңашыл әдісті жақсы ұйымдастыру — мұғалімнің шеберлігіне байланысты.Білім берудің негізгі мақсаты – білім мазмұнының жаңаруымен қатар, оқытудың әдіс-тәсілдерімен әртүрлі құралдарын қолданудың тиімділігін арттыруды талап етеді. Осы мақсатты жүзеге асыруда ақпараттық технологияны пайдалану әдісі зор рөл атқарады. Сондықтан білім берудегі барлық оңды өзгерістер педагогтың жаңаша ойлау тәсілімен, жаңа шығармашылық іс-әрекеттері мен ізденушілігіне байланысты.Ақпараттық технологияны оқыту үдерісінде екпінді түрде енгізу бағытына қолданылатын жаңа түрдегі құрал – мультимедиялық технология болып табылады. Мұғалімдер өз сабақтарында мейлінше мультимедиялық технологияны пайдалана отырып, жан-жақты ізденіп, сабақтарын қызықты, әрі тартымды, нәтижелі өткізуге тырысуда. Мультимедиялық технологияның мүмкіншілігі шексіз. Оны көрнекілік ретінде қарастырсақ, ол оқу нәтижесінің сапасына оң әсер етері сөзсіз. Бұл – бейнеконференциялар, бейнесабақтар, электронды кітаптар. Сабақ үстінде оқушының жүйелі жұмыс істеуіне мүмкіндік туғызу, сабақтың тақырыбына сай нақтылы міндет қоя білу – ол әрбір мұғалімнің шеберлігіне байланысты. Өйткені, оқушыларды терең әрі жинақты біліммен қаруландыру, олардың шығармашылық қабілетін, қызығушылық талғамын дамыту, өз бетінше білімін толықтандыруға дағдыландыру сияқты күрделі жұмыстар сабақ барысында қалыптасады. Тілдік төрт дағды (айтылым, тыңдалым, жазылым, оқылым) оқушының сөйлеу әрекетін қалыптастырады. Оқушылар оқылым, жазылым, тыңдалым, айтылым дағдыларын қалыптастыра отырып, еркін қарым - қатынас жасауға, сын тұрғысынан көзқарасын

 

 

 

білдіруге, өз ойын жеткізіп, шешім қабылдауға дағдыланады. Бұл әрбір мұғалімді ойландырып, жаңаша жұмыс істеуге, жаңа ізденістерге жетелейді. Әрбір мұғалімнің негізгі алға қойған міндеті – шәкірттерінің ой-өрісін кеңейту, биік адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру. Орыс мектебінде оқытылатын қазақ тілі пәнінің түпкі мақсаты – оқушыларға қазақ тілін меңгерту, ойлау қабілеті мен сауаттылығын арттыру, қазақ тілінде сөйлеп, жаза білетін дәрежеге жеткізу, қазақ халқының әдет-ғұрпын, тарихын танып талаптандыру, тілін құрметтеуге тәрбиелеу, сонымен қатар Отанды, табиғатты, айналадағы құбылысты, тыныс – тіршілігімен жан-жақты терең таныстыру. BilimLand – орта білім беру мектептеріне арналған электронды ресурстардың ірі кешені, электронды оқыту нарығындағы әлемдік көшбасшылардың жетістіктеріне негізделген білім беруші көптілді, әмбебап платформа. BilimLand оқу материалдары - ыңғайлы уақытта, ыңғайлы орында кез келген құрылғыда қолжетімді. BilimLand – баршаға қолжетімді сапалы білім беретін электронды ресурстардың ірі кешені.Сонымен қатар, оқушылардың дамуына басқада платформаларды пайдалануға болады.

Мультимедияны не үшін қолданамыз? Осы сұраққа жауап бере отырып, мультимедияны пайдаланудың тиімді жағын қарастырып көрейік. Мысалы,

-   уақытты тиімді пайдаланамыз;

-   ақпаратты қолжетімді етеміз;

-   оқушылардың қызығушылығын арттырамыз;

-   ой-өрісінің кеңеюіне ықпал етеміз;

-   сөздік қорын байытамыз;

Қашықтықтан оқыту кезінде қандай қосымшалар оқушыларға қолдану жеңіл деген мақсатпен, біз де ылғи ізденіс үстіндеміз. Сол ізденістер арқасында бірнеше қосымшамен жұмыс түрлерін жүргізіп көрдік. Мысалы,opig.kz – қосымшасы. Бұл электрондық материалдарды оқушымен байланыстыруға арналған желілік форма. (оқушы жіберілген сілтемемен кіріп жұмысты орындайды)Тапсырмалар сыныпқа байланысты күрделендірілген. Бұл ақылы платформа,сондықтан мектеп әкімшілігі мұғалімге шақырту жібереді,ал мұғалі оқушыларды қосады.Оқу жиынтығы –бұл оқулық пен жұмыс дәптерінен тұратын жиынтыққа сәйкес келетін бір сынып үшін бір-бір пәннен тұтас курс. Оқу жиынтығы оқулық параграфтарынан және тапсырмалар жиынтығынан тұрады.Оқулық параграфына мұғалім мен журналға енгізілген бала үшін қолжетімді болады.Тапсырмалар жиынтығы-тек оқушыға ғана көрініп тұрған әр параграфқа тапсырмалар жинағы. Оқушы оларды мұғалім тағайындаған соң ғана көреді. Оқу жиынтығы Opiq-тегі журналға қосылады, ол оның оқу жұмысындағы пайдаланыла басталуын білдіреді. Журнал оқу жиынтығын, оқушыларды және мұғалімді біріктіреді.Журналға қосылған оқу жиынтығы төмендегілерді жасауға мүмкіндік береді:

·   Оқушылар мен мұғалімдерді журналға қосу (және Оқу жиынтығын);

·   Мұғалім оқушыларға тапсырма тағайындап, оларды бағалауға;

·    Мұғалім мен оқушыға Opiq-те басты бетте ағымдағы оқу материалын – оқулық параграфын, мұғалім тағайындаған тапсырмалар мен кері байланысты (с.і. бағаны) табуға;

·     Оқу жиынтығына өз материалын қосуға (с.і. тапсырмаларды) және олармен оқушылармен бөлісуге;

·  ағымдағы тақырыпты белгілеу үшін қосымша парақты қолдануға, соның нәтижесінде мұғалімнің өзі де, сол сияқты оқушы да керекті параграфты тез таба алады.

  Келесі қосымша bookcreator – деп аталады. Bookcreator- сандық кітаптарды құрудың қарапайым құралы. Оқу ресурстарын: мәтінді, аудионы, бейнелерді, суреттерді, фотосуреттерді пайдалану арқылы, өзіңіз немесе оқушылармен бірге сандық кітапшаны жасау мүмкіндігі. Мұғалім сабақта жүргізілетін тыңдалым,оқылым,жазылым материалдарын кітапшаға жазып балаларға тек кітапқа сілтемесін ғана жібереді. Бұл ұялы телефон жадын толтырмайды,өйткені бұл кітапшалар ғаламтордың көмегімен іске асатын жұмыстың бірі. Тағы бір оңтайлы қосымша LearningApps - бұл әр түрлі пәндер бойынша интерактивті оқу-әдістемелік қосымшалар жасауға мүмкіндік беретін білім беру мекемелеріндегі білім беру процесін қолдау үшін арналған сервисі.Бұл сервисте тапсырмалар құрастырылып, оқушыларға жіберіледі. Тапсырмалар да сілтеме арқылы орындалады. Әрі орындалғаны жөнінде ақпарат сынып журналында көрініп тұрады.

Осы қосымшалармен жұмыс істеу барысында оқушылардан қызығушылықты байқадым. Сондықтан әр сабақты тартымды етуге, қызықты ету үшін тапсырмаларды түрлендіріп беруге тырысып отырдым.


 

 

 

 

Әр ұстазға келген «қашықтықтан білім беру» сияқты сынақ ,бізді шыңдай түсті, білмегенімізді үйренуге тура келді. «Білгенім бір тоғыз, білмегенім тоқсан тоғыз» демекші, келген сынақтан абыроймен

«мұғалім» мәртебесіне сай өту парыз. Оқушыларға білім берумен қатар өзіміз кешкі уақытты пайдаланып онлайн курстарды өтіп,осындай қосымшаларды іс-тәжірибемізде пайдалануға машықтандық. Сондықтан ұстаздар қауымыына шығармашылық табыс тілеймін.

 

ЛАТЫН ӘЛІПБИІНЕ КӨШУ ЗАМАН ТАЛАБЫ

 

Қостанай қаласының

№ 8орта мектебі ЖББМ КММ

қазақ тілі мен әдебиет пәнінің мұғалімі Ақжанова Ардақ Кертаевна

 

Латын қаріпіне көшу тамаша, әрі тиімді ой, сонымен қатар латын әліпбиіне көшу «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламасына сай келеді. Латын қаріпін еңгізіп, көпшілікпен қолданысқа түссе, біздің қазақ тіліміз өзге деңгейге көтереледі. Латын қаріпін басқа елдерге де кириллицаға

қарағанда танымал. Осыдан Қазақстанның есімі, дәстүрі мен бейнесі жоғарылап, ана тілімізді шетелдіктермен бөлісе отырып, экономикамызды көтере алатын керемет мүмкіндік! Мына

жетістіктерге жету үшін, қазіргі кезден бастап қолданысқа шығару қажет. «Латыншаға көшудің терең логикасы бар. Бұл қазіргі заманғы технологиялық ортаның, коммуникацияның, сондай-ақ, ХХІ ғасыр- дағы ғылыми және білім беру үрдісінің ерекшеліктеріне байланысты», - деп Елбасымыз айтып

өткендей, латын қаріпі ол заман талабы! Отаршылдық кезеңдегі, күшпен жазылып, үйретілген әліпбиінен көшіп, жаңа кезенге өту маңызды қадам. Біздің өміріміздің маңызды бөлігі - жазу. Кіші

кезден білім алу үшін де, хат. технологиялармен келген чаттарда сөз қозғаудың барлығы жазуымызға байланысты. Жазулар біздің тарихымыз, тілімізді байытып, мәдени өсуге өтеміз деген мақсатымызға барша халықпен жетеміз!

Әрбір ұлттың басты ұлттық құндылығы – ана тілі болып табылады.Соған орай, Елбасымыз бен қазіргі Президентіміздің бағамдап отыраған басты бағыттарының бірі – қазақ тілін латын әліпбиіне көшіру болып отыр.

Қазіргі уақытта еліміздің ақпарат құралдарында,соның ішінде әлеуметтік желі тұтынушыларының арасында латын әліпбиіне көшу мәселесі қызу талқылануда.Латын әліпбиіне өтуді – қолдаушылар да,қарсы пікір айтушылар да жеткілікті.

Жастардың ішінде латын әліпбиін қолдаушылар көп,ал үлкендер ше ?..Осы сұрақтардың жауабын тауып,үлкендердің өзіндік көзқарастарын білу үшін әкемнің ойын тыңдаған болатынмын.Сонда әкем:

- «Біздің елімізге ең алғаш жазу-сызу әліпбиін Ахмет Байтұрсынов енгізді.Алғашқы кезде араб әріптерін пайдаланып, «төте» жазу қолданысқа ие болды.Октябрь революциясынан кейін латын әліпбиінің қазақша нұсқасын құрастырып,қазақ тілінде газет-журналдар шығарды.Мектептер латын әліпбиін пайдаланды.

1930 жылдардан кейін орыстың кириллицасын пайдаланып,қазіргі уақытқа дейін қолданып келеміз»-деп,ойын білдірген болатын.

Латын әліпбиін қолданысқа енгізу өте маңызды.Тіпті, «латын әліпбиі – заман талабы» десек те болады.Себебі қазіргі уақыттағы бұқаралық ақпарат деректеріне сүйенетін болсақ, әлемнің 70% елдері латын жазуы арқылы білімді игеріп, ғылыми зерттеулермен танысуда. Бұл дегеніміз – білім, ғылым, саясат пен техника, мәдениет пен өнер, спорт т.б. қатысты жазбаша ақпараттың барлығы дерлік латын графикасымен беріледі, қоғамдық өмірдегі жаңалықтардың басым бөлігі осы графиканың негізінде таралады дегенді білідерді. Демек, латын әліпбиінің біздің отанымыздың әлемдегі дамыған 30 елдің

қатарына қосылу талабының орындалуы жолында маңызды рөл атқаратыны сөзсіз деген қорытындыға келемі


 

 

 

 

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТӘУЕЛСІЗДІГІНЕ - 30 ЖЫЛ

 

Алматы облысы, Іле ауданы, Казцик ауылы

№ 42 орта мектебінің

Өзін –өзі тану пәні мұғалімі Киставбаева Лаура Кайратбаевна

 

Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігі - бұл ежелден тарих болып ел дастанында сақталып қалған және елдің жаңа дәуірі басталып егеменді мемлекет болған күні. 1991 жылы, Одақ елдері тәуелсіз бола бастап, яғни КСРО-ның біртіндеп ыдырап, бөлек мелекет атанған елдердің арасында Қазақстан ең соңғысы болды. 1991 жылы он алтыншы желтоқсанда Қазақстан мемлекеті өз егемендігін алып, КСРО- дан жеке Тәуелсіз мемлекет болып шықты.

Қазақстанның тәуелсіздігін алдымен мұхиттың ар жағындағы АҚШ, келесі кезекте Қытай, одан кейін Ұлыбритания кейінірек Моңғолия, Оңтүстік Корея, Франция және Жапония, соңында Иран мемлекеттері ресми түрде мойындады. Осылайша, әлемдік саясат ортасында ҚАЗАҚСТАН атты мемлекет біртіндеп қарқын ала бастады. Аз уақыт ішінде қаншама беделді елдер Қазақстанмен дипломатиялық қарым-қатынастар орнатып, жеке мемлекет ретінде егемендігі мен тәуелсіздігін мойындады.

Биыл еліміздің Тәуелсіздігіне 30 жыл. Бұл атақты бабаларымыздың армандаған қазақ мемлекетінің қайта өркендеуі мен бостандыққа ие болуының маңызды кезеңі. Тарихтың өлшемі бойынша 30 жыл - бұл бір ерекше үлкен мәртебелі сәт. Алайда, көптеген халықтар үшін бұл кезең қиындықтар мен жеңістерге, дағдарыстар мен жетістіктерге толы кезеңді қамтыды. Осы орайда: «30 жыл ішінде біз қандай жетістіктерге жеттік?», «Біз болашақ ұрпаққа қандай жерді қалдырамыз?», «Мемлекетімізді нығайту үшін тағы не істеу керек?» - деген сұрақтар туындайды. Бұл сұрақтарға өз ойымды білдіріп, жауап беретін болсам, ата-бабаларымыз қаншама тер төгіп күрескен ұлы жерлеріміз үшін, тіліміз, дініміз деп құрбан болған ұлы зиялы аға-әпкелеріміз үшін елінің бостандығы, азаттығы, Тәуелсіздігі көксеп арман еткен мақсаттардың бірі болғандықтан, өз еліміздің әрбір азаматы артқа қарап, алға жылжу үшін нық қадамдар басуымыз қажет. Жетістіктеріміз бен әр түрлі туындаған мәселелерімізді түзетіп, мақсаттар мен міндеттерді айқындауымыз керек.

Тәуелсіздіктің 30 жылын шамамен үш онжылдыққа бөліп қарастыратын болсақ, бұл кезеңдердің әрқайсысының өзіндік ерекше тарихи маңызы бар.

Егеменді еліміздің Тәуелсіздік жылдарындағы кешірген дәуірін үш кезең -онжылдыққа бөліп баяндайтын болсам, алғашқы онжылдықты - Тәуелсіздіктің негізгі іргесін қалаған жылдар деп айтар едім. Елбасымыздың басшылығымен мемлекеттік рәміздер бекітілді, Ұлттық теңге, яғни валютамыз енгізілді. Еліміздің Негізгі Заңы қабылданды, тиімді билік жүйесі қалыптасты. Қазақстан беделді халықаралық ұйымдардың мүшесі болды.

«Қазақстан-2030» Стратегиясы қабылданды. Ядролық қарудан бас тартып, азат қарусыз мемлекетке айналдық. Экономика нарықтық бағытқа ауысып, жекеменшік институттар шоғырландырылып, отандық бизнестің дамуына негіз қаланды. Жас қазақстандықтар әлемнің жетекші университеттерінде оқи бастады. Ұлттық қор құрылып, оның резервтері кейінірек бізге бірнеше дағдарыстан аман-есен шығуға көмектесті. Біз әлемнің түкпір-түкпіріндегі қандастарымызды олардың қоныстануына жағдай жасай отырып, тарихи Отанына оралуға мүмкіндік жасадық. Нәтижесінде еліміз қайта жандана бастады, ұлттық рух шыңдалды.

Екінші онжылдық - бұл біздің мемлекеттілігіміздің көкжиегін кеңейту кезеңі. Теңіздің жоғалып кетуіне жол бермей, Солтүстік Аралды тірілттік. Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық бірлестігінің жиналыс саммитін ұйымдастырып, өзге де біршама халықаралық маңыздылығы зор


 

 

 

 

жобаларды, мәдени мұра аясындағы бағдарламаларды іске асырдық. Өз тарихымызды қайта қарастырдық. Есілдің жағасында салынған жаңа Астана ұлттық нышанға айналды. Үй мәселесі бойынша құрылыс объектілердің құрылыс жағдайы жақсы қарқынды үстеммен дамып, ірі инфрақұрылымдық проекттер іске қосылды. Елімізде инфраструктура саласы өркендеді.

Үшінші онжылдықта біз мемлеткетіміздің дамуы барысында, бұдан да биік белестерге жеттік. Мемлекеттік шекараға қатысты барлық мәселелерді түбегейлі шештік. Әлемнің дамыған отыз елінің қатарына кіру мақсаты көрсетілген «Қазақстан-2050» Стратегиясы қабылданды. Сонымен қатар, елбасымыз Н.Ә.Назарбаев егеменді еліміздің рухани жаңғыру аясына ерекше назар бөліп, саяси реформалар мен экономикалық жүйелеріміз жаңғырды. Үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы, «Нұрлы жол» және 100 нақты қадамды қоса алғанда, әр түрлі салада өзекті бағдарламалар жүзеге асырылды. Мәселен, Білім саласына да аса зор көңіл бөлініп, ұстаздарымыздың мәртебесі біршама өсті. Білім беру жүйесі де өзгерді, біліміміз шыңдалып, жаңа дағдыларды игердік. Білімді, алғыр жастарымыздың да көбейіп жатқанын атап өткен жөн. Халықтың әлеуметтік жағдайы да жақсарды. Әр азаматтың құқықтарын қорғау және тең мүмкіндіктерді қамтамысыз ету маңыздылығы күшейді, нығайды. Бұл жетістіктердің барлығы ең алдымен Президентіміздің басшылығының, халқымыздың бірауызды бірлігінің, барлық отандастарымыздың талмай еңбектенуінің арқасында жүзеге асып отыр. Елбасымыз Тәуелсіздігіміздің мәңгілік символына айналды деп те толық айта аламыз.

Төртінші онжылдықтың негізгі мақсаттары - мықты мемлекет және бәсекеге қабілетті ұлтты нығайту. Ол үшін бізге саяси және экономикалық реформалар мен қоғамдық сананы жаңарту процесін жалғастыру және уақыттың сын-қатерлеріне бейімделген сапалы жаңа ұлттық бірегейлік қалыптастыру қажет. Қазіргі таңда, еліміздің осыншама жеткен жетістіктерін одан әрі жалғастырып, дамыту, өркендету және әділетті қоғам мен тиімді мемлекет құру барша халықтың міндеті деп білемін. Біздің барлық атқарылатын істерімізде ең алдымен, әділеттілік қағидаларын басшылыққа алатын болсақ, өз мақсатымызға жететініміз сөзсіз.

Тарихи тұрғыдан қарағанда әр ұрпақтың өзіндік қиындықтары болған. Бірақ, біз ата- бабаларымыздың арқасында, Тәуелсіздіктің діңгегін қалаған елбасымыздың арқасында осындай керемет Тәуелсіз - демократиялық, егеменді, жанданған мемлекетте өмір сүріп жатқанымызбен мақтан етемін деп өз ойымды қорытындылаймын.

 

ИНФОРМАТИКАДАН ОҚУШЫЛАРДЫҢ БІЛІМІН БАҚЫЛАУДЫҢ ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ӘДІСТЕРІ

 

ШҚО, Семей қаласы, Парковая 1 КМҚК "Құрылыс колледжі" Информатика пәні мұғалімі Тоқтағазин Ұлан Бауыржанұлы

 

Бүгінгі оқу үдерісінің түбегейлі ерекшелігі оқушылардың барлығының оқытудың міндетті нәтижелеріне жетуі деуге болады, оның дәрежесі мұғалімнің әр алуан түрдегі бақылау жұмыстарын жүргізуі арқылы бағаланады. Мұғалімнің мақсаты - оқушылардың белгілі бір тақырып аясындағы оқу материалын меңгеру деңгейі жайлы ақпаратты алу болып табылады. Педагогика ғылымы дамыған сайын білімді бақылау түрі де өзгеріп отырды. Қазіргі кезеңде бақылаудың дәстүрлі түрлерінің орнына жаңа түрлері қолданылуда. Оқушылардың білімін бағалау үшін әр тапсырманың қиындық деңгейіне қарай әр мұғалім бағалау критерийлерін жасауы қажет. Оқушылар бақылау жұмысынан алған бағасын басқалардың бағаларымен жиі салыстырады және көбінесе мұғалімнің қойған бағасына келіспеушілігін білдіреді. Олардың келіспеушіліктерінің себептерінің бірі оқушылардың өз жұмысын объективті бағалауға мүмкіндік беретін критерийлердің жоқтығы болып саналады.

Оқушыларға объективті баға қою үшін бағалаудың айқын жасақталған критерийлері қажет.

 

 

Сонымен қатар, білімді бақылаудың әр түрлі түрлерін қолдану және әртүрлі деңгейдегі тапсырмалардың

бағалау критерийлерін жасап, оқушылардың білімін оқытудың әртүрлі кезеңдерінде бақылап отыру керек. Енді бақылау әдістерін қарастырып көрейік.

Тест тапсырмалары - барлық өткен тақырыптар бойынша тест тапсырмалар жасалады және бағалаудың балл түріндегі критерийі беріледі. Тест тапсырмаларының орындалу нәтижесін мұғалім немесе оқушының өзін-өзі немесе өзара бағалауына болады. Егер оқушы өзін-өзі бағаласа, онда дәптер жиегінде түзетулер санын көрсететін цифрды қоюы қажет. Берілген критерий бойынша оқушылар өзін бағалайды. Түзетулердің санын көрсетуді оқушылардың баға қоюдағы объективтілігін тексеру үшін қойғызу керек. Ал, оқушылардың бір-бірін өзара бағалауы үшін жауап парақтарын оқушыларға бағалау үшін кездейсоқ түрде таратылады. Берілген критерий бойынша олар бір-бірін бағалайды. Бағалап болғаннан кейін оқушыларға өздері қателескен сұрақтар нөмірлерін атауды өтініп, оларды түзету үшін қателескен сұрақтарға талдау жүргізіледі.

Карточкалар бойынша сұрақтарға жауаптар - әрбір бақылау жұмысы үшін оның қиындығына байланысты бағалаудың балл түріндегі критерийі жасалады. Мысалы, 10 сұрақтан тұратын жұмыс үшін:

«5» бағасына – 9,5 балл, «4» бағасына – 7,5 балл, «3» бағасына – 5,5 балл жинау керек (дұрыс жауаптар жартысынан көп). Әрбір дұрыс жауап үшін «+», егер жауап толық емес емесе жартылай дұрыс емес болса, «±», ал қате жауап үшін «-» қойылады. Әрбір «+» үшін 1 балл, әрбір «±» үшін – 0,5 балл, әрбір

«–» үшін – 0 балл қойылады. Және оқушылардан өзін-өзі бағалауларын ұсынуға болады.

Осындай жауапты жұмысты орындағаннан кейін, оқушылар өздері үшін тексеру жұмыстарына үйде өте мұқият дайындалу керектігі туралы бірмәнді қорытынды жасайды.

Сараланған тексеру жұмыстары - білімді бақылау кезінде оқушылар күрделілігі әртүрлі деңгейдегі есептерді таңдайды. Базалық деңгейдің есептері – «үш» бағасымен, орташа деңгейдің есептері – «төрт» бағасымен, жоғары деңгейдің есептері – «бес» бағасымен бағаланады. Оқушылар меңгере алатын деңгейлерін өздері таңдайды. Өте маңызды психологиялық нәрсе – мұғалімнің оқушыны қиындығы қандай деңгейде болатын есепті таңдау керектігіне қыстамағаны жөн. Тәжірибе көрсеткендей, оқушылар өздерінің жеке қабілеттері мен мүмкіндіктерін есептердің өз күші жететін деңгейін таңдай отырып, объективті бағалай алады.

Сараланған үй тапсырмалары - үй тапсырмаларының да көпшілігі сараланған болып табылады. Кейбір өтілген тақырыптар бойынша үй жұмысының міндетті бөлігіне үйге қосымша бағамен бағаланатын шығармашылық деңгейдегі тапсырмаларды беруге болады. Оқушылар өз күштерін, қалауларын, бос уақытын өздері бағалайды және өздері үшін – осы тапсырманы орындау керек немесе керек емес екенін шешеді (әрі, үйге дәптерге бәрі жазып алады). Үй жұмысын тексеру кезінде әрбір оқушымен жеке әңгіме жүргізіп, есепті шығаруда қолданылған әдіс туралы, осы программадағы операторлардың жұмысы туралы сұралады. Алынған жауаптарға жұмысқа қойылатын баға тәуелді болады. Мұндай әңгімелер кезінде оқушының үй жұмысын өзі орындады ма, жоқ па анықталады.

Зертханалық жұмыстар - информатикадан балалар әртүрлі тақырып бойынша модульдік карталарды пайдалану арқылы көптеген зертханалық жұмыстарды орындайды. Әрбір зертханалық жұмыстың мақсатына сай тапсырма жасалып және жұмысты орындау реті көрсетіледі. Оқушылар тапсырманы орындайды және істелінген жұмыс жайлы қорытынды жазады.

Рейтинг сипаттағы тексеру жұмыстары - бақылау жұмыстарында рейтинг сипаттағы тапсырмалары бар карточкаларды да қолдануға болады. Әрбір есеп баллдардың белгілі бір санымен бағаланады. Бағалау критерийі беріледі. Оқушылар ұсынылатын есептердің қиындық деңгейін өздері бағалайды және оларды жеке ерекшеліктерін ескере отырып таңдайды.

Жаңа материалды түсіндіруді аяқтағаннан кейін бірден жүргізілетін бақылау жұмыстары - бақылаудың бұл түрін аса қиын емес материалдар оқытылған жағдайларда пайдалануға болады. Алдын ала сабақтың басында балаларға жаңа материал бойынша тексеру жұмысы болатынын ескерту керек.

Жаңа материалды түсіндіру барысында барлық туындайтын сұрақтарға мұғалім жауап береді, баяндалған материалдың негізі жерлеріне тоқтала отырып, қорытынды жасайды. Егер балалар тарапынан сұрақтар болса, бақылау жұмысына кірісуге болады. Әдетте бұл тест тапсырмалары немесе сұрақтарға жауаптар болады. Бірден бағалау критерийі жарияланады. Осындай түрдегі білімді бақылау кезінде оқушылардың мұғалімнің түсіндірулерін және оның сұрақтарға жауаптарын оқушылардың қаншалықты мұқият тындағанын анықтауға болады. Диктант түріндегі бақылау жұмыстары - кішігірім тақырыпты


 

 

 

 

өтіп болғаннан кейін, оны қайталағаннан және бекіткеннен кейін диктант түрінде бақылау жұмысы жүргізіледі. Мұндай жұмыс үшін әдетте, өтілген тақырып

бойынша негізгі анықтамаларды білуге арналған бірнеше сұрақтар іріктеледі. Осындай жұмысты орындау кезінде мұғалім сұрақ қояды, ал оқушылар жауап жазады. Әдеттегідей, баллдық жүйеде бағаланады.

Оқушылар ойлап тапқан есептерді шешуге қатысты бақылау жұмысы. Оқушыларға үй тапсырмасы ретінде оқытылған тақырып бойынша өздері есептер ойластырып келуге тапсырма беріледі. Үйде есепті ойлап тапқаннан кейін, оны шешудің алгоритмін өздері жазып келулері керек. Сабақта есептің тұжырымы келтірілген парақшаларды бөлек, ал оның шешімі бар парақшаларды бөлек жинау керек.

Есептері бар дайын парақшаларды оқушыларға таратып беріледі. Осы бақылау жұмысының қорытындысын шығару кезінде балалар: үйде өз есебін шығарғаны үшін және сыныпта жолдасының берген есебін шығарғаны үшін екі бағадан алады. Мұндай жұмыстар балаларды қатты қызықтырады, себебі үйде дайындалғанда олар қиын есепті құрастыруға тырысады, бірақ екінші жағынан, оны өздері міндетті түрде шығара білуі керек. Ал, сыныпта басқаның ойлап тапқан есебін шығару кезінде, олар бұл есепті біреудің шығара алғанын ескеріп, ұятқа қалғысы келмейді және оқушы бар күшін салып оны шығаруға тырысады. Мұндай жұмыстарды орындау нәтижелері әдетте өте жоғары

болады. Оған қоса, тұжырымы ең қызықты есепке конкурс жарияланады. Есептер конкурсының жеңімпазына журналға қосымша бес қойылады. Мұндай жұмыстардың мақсаты балалар өз бетімен ойлануға дағдыланауында, есептерді шешу стратегиясын ойластыруында, шешу үдерісін жоспарлауында, оның дұрыстығын бақылауында, қателерді табуында және түзетуінде, қорытынды жасауында болады.

Компьютерде орындалатын тест тапсырмалары - ол үшін арнайы тест қабықшаларын пайдалануға болады. Оқушыларды компьютерлік тестермен жұмыс істеуге міндетті түрде үйрету керек, себебі тестілеу программаларын сауатты және дұрыс пайдалана білу біліктігі оларға болашақ өмірлерінде қажет болады.

Шығармашылық жұмыстарды орындау кезіндегі оқушылардың өзара бақылауы - мұғалімнің жалғыз өзіне оқушының шығармашылық жұмысын объективті бағалау қиынға соғады, сондықтан баға субъективті болуы мүмкін. Оқушылардың орындаған жұмыстарын тексеруге, мысалға, «Компьютерлік графика» тақырыбы бойынша, бүкіл сыныпты қатыстыруға тырысу керек. Оқушылардың графикалық редакторда жасаған барлық суреттерін бір компьютерлік бумаға орналастырып, әрбір файлдың атауын кодпен жасырып қоюға (мысалға, 01, 02, 03, …) болады. Оқушыларға баға қою үшін арнайы дайындалған файлдар атауы бар кесте таратылып беріледі. Осылайша, жұмысты қараған кезде олар кімнің жұмысын тексеріп отырғанын білмейді, яғни олар үшін бәрі бірдей. Тәжірибе көрсеткендей, тексерудің осындай тәсілінде баға қоюдағы оқушылардың пікірі өте объективті болып саналады.

Шығармашылық жобаны қорғау - информатика сабағында балалар кейбір өтілген тақырыптарды аяқтағаннан кейін бірнеше шығармашылық жобаларды орындайды. Оқушылардың жасаған барлық жұмысының қорытындысы ретінде шығармашылық жобаны қорғау саналады. Жұмысты баяндау барысында оқушылар өздерінің жобасының мақсаты туралы, оның кімге бейімделгенін айтып беруі, оның жұмыс істеуін компьютерде көрсетіп беруі, комссия мүшелері мен өз жолдастарының сұрақтарына жауап берулері керек. Бұл жұмыстарды оқушылардың өздері бағалайды, олар жобаның барлық қатысушыларының аты-жөндері мен бірнеше номинация бойынша құрастырылған бағалау критерийлері жазылған бағалау парақтарын алады.

Рефераттарды қорғау - әрбір мұғалімнің реферат немесе баяндама жазу үшін оқушыларға беретін бірқатар тақырыптары болады. Реферативті шығармашылық жұмыстар ақпараттық шығармашылық жұмыстар санатына жатады. Балалар ақпараттың әр алуан көздерімен жұмыс істеуді үйренеді, өз бетімен жұмыс дағдыларын, алынған материалды өңдей білу біліктілігін, оны талдауды, қорытынды жасауды меңгереді. Реферат үшін бағалау келесі құрамдас бөліктерден тұрады: ақпараттың әр алуан көздерінде бейімделуі; монологтық сөз сөйлеудің қалыптасқандығы, ақпаратты сауатты баяндай білуі; коммуникативтілігі, аудиториямен байланыс орната білу, диалогқа қатыса білу біліктігі; рефератты жасақтауы, өз бетімен жұмыс жасауы, ерекшелігі, тақырыпты аша білуінің толықтығы.


 

 

 

 

Тақырыптар бойынша кроссвордтар - кейбір тақырыптарды аяқтағаннан кейін бақылау жұмыстары ретінде кроссвордтарды пайдалануға болады. Оларды жауаптарды табылған сөздердің пайызына байланысты балл түрінде бағалауға болады. 90 – 100% дұрыс жауаптар «5» бағасына сәйкес келеді; 70 - 89% - «4» бағасына сәйкес келеді; 50 – 69% - «3» бағасына сәйкес келеді. Балаларға бақылаудың осындай тәсілі қатты ұнайды.

Бақылаудың ұсынылып отырған түрлері білім сапасының артуына алып келеді. Оқушылардың білімі мен біліктілігін бақылаудың дәстүрлі түрлері мен жаңа түрлерін ұштастыра отырып, бақылау жүйесін дұрыс ұйымдастыру және бағалаудың айқын критерийлерін жасау оқыту үдерісін тиімді басқаруға әсер етеді, сонымен қатар оқушылардың білімді меңгеру мотивациясын арттырып, олардың бақылау сабақтарына деген қызығушылықтарын арттыра түседі.

 

ФОРМИРОВАНИЕ ФУНКЦИОНАЛЬНОЙ ГРАМОТНОСТИ УЧАЩИХСЯ МЛАДШИХ КЛАССОВ НА УРОКАХ ЛИТЕРАТУРНОГО ЧТЕНИЯ

 

Г. Атбасар Общеобразовательной школы № 6 учитель начальных классов Тулеева Динара Кенжибулатовна

 

Развить критическое мышление, речь, аналитико-синтетические способности, развить память и внимание, фантазию и воображение, пространственное восприятие, коммуникативные способности, способность общаться, контролировать эмоции, управлять своим поведением.

Одним из основных отличительных особенностей реализации стандарта является практическая направленность знаний, накопление и использование жизненного опыта ученика, т.е. не «знания для знаний», а «знания для жизни». В этой связи, уроки и внеурочные занятия, проводимые учителями начальных классов, тоже должны иметь точки соприкосновения с жизнью. Требования стандарта таковы, что наряду с традиционным понятием «грамотность», появилось понятие «функциональная грамотность». Функциональная грамотность рассматривается, как способность использовать все постоянно приобретаемые в жизни знания, умения и навыки для решения максимально широкого диапазона жизненных задач в различных сферах человеческой деятельности, общения и социальных отношений.

Основы грамотности закладываются в начальной школе, где идет интенсивное обучение различным видам речевой деятельности – письму и чтению, говорению и слушанию, счёту и т. д., поэтому развитие общеучебных умений (организационных, интеллектуальных, коммуникативных и оценочных) – путь к функционально грамотной личности.

Базовым навыком функциональной грамотности является читательская грамотность. В современном обществе умение работать с информацией (читать, прежде всего) становится обязательным условием успешности.

Развитию осознанности чтения необходимо уделять самое пристальное внимание, особенно на первой ступени образования. Осознанное чтение является основой саморазвития личности – грамотно читающий человек понимает текст, размышляет над его содержанием, легко излагает свои мысли, свободно общается. Недостатки чтения обусловливают и недостатки интеллектуального развития, что вполне объяснимо. В старших классах резко увеличивается объем информации, и нужно не только много читать и запоминать, но, главным образом, анализировать, обобщать, делать выводы. При неразвитом навыке чтения это оказывается невозможным. Осознанное чтение создает базу не только для успешности на уроках русского языка и литературы, но и является гарантией успеха в любой предметной области, основой развития ключевых компетентностей.

Одним из главных путей формирования функционально – грамотной личности, является введение детей через литературу в мир человеческих отношений, нравственных ценностей. Цель уроков


 

 

 

 

литературного чтения в начальной школе – научить детей читать художественную литературу, вызвать интерес к чтению и заложить основы формирования грамотного читателя.

На начальном этапе обучения основное внимание уделяется технике чтения. По мере ее совершенствования все больше места начинает занимать работа с текстом. Литературное произведение - произведение искусства, а не только средство формирования навыка чтения. Рассмотрим технологию обучения чтению. Начинаем с медленного чтения художественного текста, т.е. продумывания в ходе чтения смысла каждого слова, с умения задавать вопросы и находить ответы на них здесь же в тексте, умения размышлять и сопереживать, анализировать прочитанное. Учим ребенка читать не для взрослых, а для себя. Значит, его нужно научить умению понимать главную мысль, которая заключена в тексте, извлекать из текста тот смысл, который в него вложил автор при создании, почувствовать то, что чувствовал другой человек. Но ребёнок не только должен научиться читать, но и критически думать, излагать свою точку зрения.

Появляется необходимость использования в учебном процессе новых образовательных технологий, предполагающих активную деятельность ученика на уроке. Одной из таких технологий является технология RWST (развитие критического мышления через чтение и письмо), которую я выбрала для своей педагогической деятельности.

Актуальность данной технологии заключается в развитии высокого уровня мотивации к учебной деятельности, активизации познавательных интересов учащихся, что становится возможным при разрешении возникающих противоречий, создании проблемных ситуаций на уроке. В преодолении посильных трудностей у учащихся возникает постоянная потребность в овладении новыми знаниями, новыми способами действий, умениями и

навыками. Происходит развитие универсальных учебных действий учащихся: познавательных, регулятивных, личностных, коммуникативных.

Цель применения данной технологии состоит в том, чтобы научить учащихся идти путем самостоятельных находок и открытий от незнания к знанию.

При этом решаются следующие задачи:

-Формирование внутренней мотивации к учению через организацию самостоятельной познавательной деятельности учащихся.

-Развитие творческого и интеллектуального потенциала ребенка.

- Развитие критического мышления

Поэтому, я вижу свою задачу в разработке таких моделей уроков, на которых есть возможность учащимся выразить свое творческое «Я». На таких уроках для развития креативности мышления своих учеников я использую следующие учебные задания:

-Cочинить считалку, скороговорку по определенному ритмическому рисунку.

-Заполнить намеренно пропущенные в стихотворении слова-рифмы.

-Восстановить смысл пословиц.

-Зашифровать пословицу с помощью рисунка.

-Сочинить сказку, рассказ, имитирующие произведения знакомых авторов и знакомых жанров.

-Завершить произведение знакомого автора, предложенного без концовки.

-Восстановить ритм в стихотворении, убрав лишние слова.

-Узнать автора произведения, опираясь на знания авторской индивидуальности.

-Составить диафильм из рисунков к произведениям.

-Нарисовать иллюстрацию к тексту.

-Инсценировать произведение (групповая работа).

-Сочинить стихотворение по определенной теме или по заданному началу.

-Создать книжку-малышку с собственными текстами и рисунками

Перечень творческих заданий может быть бесконечным. Естественно и гармонично увязанные друг с другом они помогают ученикам в совершенствовании и формировании своей речи, своих собственных мыслей, своего индивидуального восприятия.

Как правило, дети выполняют такие задания быстро, излагают свои мысли ясным, живым языком. Каждая работа своеобразна, отражает различие в уровне способностей учащихся, выражает личное


 

 

 

 

восприятие произведения каждым учеником. Конечно, к выполнению таких заданий детей надо готовить постепенно. В первом классе при работе со стихами ученики знакомятся с понятиями «рифма» и «ритм». Они очень любят сочинять стихи сами, но их нужно увлечь и помочь им. Работа над стихами и стихотворчество начинается с первых дней пребывания ребенка в школе. С начала на уроках обучения грамоте, когда ученикам предлагаются задания типа: «Договорить словечко», «Закончить фразу».

Чтобы научить детей думать, открывать, изобретать, учитель сам должен очень многое придумывать, открывать, изобретать, быть увлеченным человеком и любящим свой предмет.

Литература.

1.      Бабанский Ю.К. Проблемное обучение как средство повышения эффективности учения школьников. Ростов-на-Дону, 1986.

2.   Максимова В.Н. Проблемный подход к обучению в школе. Методическое пособие по спецкурсу Л.1993.

3.  Матюшкин А.М. Проблемные ситуации в мышлении и обучении. М. Педагогика, 1992.

 

МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ТІЛІН ДАМЫТУДЫҢ ТИІМДІ

ЖОЛДАРЫ

Қостанай облысы әкімдігі білім басқармасы "Меңдіқара ауданы білім бөлімінің"

Жас әлем " бобекжайы" коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорынның музыкалық жетекшісі Баймагамбетова Сәуле Аманжолқызы

 

Сөйлеу тілі-адам өмірінің ең басты, ең негізгі, ең маңызды бөлігі ретінде орын алады. Тіл дамыту мәселесі ғасырлар бойына көптеген тіл зерттеушілерін толғандырған мәселелердің «қаймағы» болды. Тілді дамыту - өмірдің алғашқы жылынан басталатын процесс.

Тіл мен сөйлеу процессі психологияда, философияда және педагогикада - ойлау, елес, есте сақтау, эмоциялар сияқты психикалық сан түрлі ұғымдарды байланыстыратын түйін ретінде көрсетіледі. Жалпы бұл түйіннің дамуы мен жетілуі мектепке дейінгі жастағы балалардан бастау алуы керек.

Мектепке дейінгі жас – балада тілдің жан-жақты қалыптаса бастауын, дамуын жәнесөйлеу тілін белсенді қабылдайтын кезең.

Байланыстырып сөйлеу тілін дамытудағы проблеманы зерттеуші барлық ғалымдар С.Л.Рубинштейннің сөйлеу тіліне берген сипаттамасына сүйінеді. Мәтіндік тіл мен жағдаяттық сөзге анықтаманы дәл осы С.Л.Рубинштейн берген. Сөйлеп тұрған адамның ойын, мақсатын беріп тұрған сөздік тіл – байланыстырып сөйлеу тілі, бірақ даму барысына қарай өзгеруі мүмкін.

Тіл дамыту әдістемесі қазақ тілімен тығыз байланысты мектеп жасына дейінгі балалардың сөздік қорын дамыту қазақ тілінің лексика тарауының ережелеріне сүйенеді. Сонымен қатар, балабақшада мектепке барғанға дейін бала ана тіліміздің барлық грамматикалық формаларын мысал түрінде меңгеріп баруы қажет. Сондықтан, тіл дамыту әдістемесі қазақ тілінің грамматика тарауыменен тығыз байланыста дамиды.

Мектеп жасына дейінгі балалардың жай және құрмалас сөйлемдердің түрлерін толық ажырата алатындай дәрежеге жеткізілуі қажет. Бала бұл сөйлемдерді мысал түрінде меңгергенмен тәрбиеші құрмалас, жай сөйлемдердің қолданылу ерекшеліктерін, ережелерін өзі толық меңгеруі тиіс. Олай болса тіл дамыту әдістемесі қазақ тілінің синтаксис саласында да сүйенеді.

Балабақшада бала тілінің дыбыстық мәдениетін қалыптастыру, тіліміздегі дыбыстарды толық айтуға үйрету, жеке сөздерді буындарға бөліп үйрету жұмыстары да тіл дамыту сабақтарының басты


 

 

 

 

бөлігі болып саналады. Олай болса тіл дамыту әдістемесі қазақ тілінің фонетика тарауының ережелерімен тығыз байланысты. Әрбір топты балаларға сөздердің дұрыс айтылуын меңгерту тәрбиеші алдына қойылатын басты міндеттердің бірі.

Баланың тілінің дұрыс қалыптасуы мектепке дейінгі білім берудің негізгі міндеттерінің бірі. Бірақ, өткен жылдардағы динамикалық сараптамаларға қарасақ, сөйлеу тілі бұзылған мектепке дейінгі жастағы балалардың саны өсенін көріп отырмыз. Осы проблеммаға байланысты педагогтар мектепке дейінгі жастағы балалардың тілін дамыту үшін толық тіл дамуға арнайы жағдайлар туғыза білуі керек.

Бала тілін толық дамыту үшін мына жағдайларды туғызу көзделеді:

·  дамытушы пәндік-кеңістікті ортаны туғызу;

·     балалар іс-әрекеттерінің барлығында тәрбиешілер мен пән мұғалімдерінің мақсатты жұмыс жүргізу;

·    мектепке дейінгі балалардың тілін дамытуға байланысты сұрақтарды педагогтардың кәсіптік тұрғыда дамуы;

·  балалардың ауызша сөйлеу тілін зерттеу;

·  балалардың тіл тәрбиесінде ата-ананың қатысуы.

Жалпы мектеп жасына дейінгі баланың тілін дамытудың оңай жолдарыны – ойын арқылы, қоршаған орта арқылы дамыту болып табылады.

«Бос қабырғада баланың тілі шықпайды...» - деп өз уақытында Е.И.Тихеева атап өткен. Бала тілінің дамуында ата-ананың атқаратын ролі аз емес. Балабақшадан бөлек ата-ана да баланың тіл дамытуына арналған түрлі жаттығу мен ойындарды өткізіп отыруы қажет.

Мектеп жасына дейінгі балалардың сөздік қорларын дамыту ісіне тәрбиешінің - балалардың сөздік қорларын дамыту, жаңа сөздерді меңгерту, үйренген сөздерін тиянақтап анықтап әрі байытып отыру басты міндет саналады. Бұндай міндеттерді тәрбиеші міндетті түрде барлық сөздік жұмыстар арасында қолдануы керек. Балалардың сөздік қорын дамытуда ойын, тапсырма, жаттығулар пайдаланған әлдеқайда тиімдірек. Соның ішінде ойын – баланың шын тіршілігі. Ойын – бала әрекетінің негізгі түрі. Ойын арқылы қоғамдық тәжірбиені меңгереді, өзінің психологиялық ерекшеліктерін қалыптастырады. Бала ойынында да қоғамдық, ұжымдық сипат болады. Мәселен, кез – келген бала еш уақыта жалғыз ойнамайды, қатар құрбыларымен бірлесіп ойнайды, сол арқылы бір – бірімен өзара қарым – қатынас жасайды. Ойын арқылы бала айналасындағы нәрседен өзіне қызықтысына ықыласы ауып өзіне таңдап алады. Баланың бір ерекше қасиеті сөйлеуден еш жалықпайды. Ойын - бала тілінің дамуына ықпалын тигізіп, таным белсенділігінің дамуына жол ашады.

Қоршаған ортамен таныстыру бойынша балалар өзінің аты-жөнін, жасын, жанұясын, балабақшадағы тәрбиешілермен топтағы балалардың аты-жөніндерін тани бастайды. Балабақшаның ішкі құрылысымен таныстырылып, топ бөлме, асхана, дәрігер бөлмесі, т.б айырмашылықтарын ажырата бастайды. Сонымен қатар, әр бөлмеде жұмыс түрін, қажетті құралдарды, олардың аты, не үшін қажет, неден жасағаны, қайда, кімде, қандай, кім не істейді сұрақтарына дұрыс жауап беруге балабақшада өздері немен шұғылданатыны туралы әңгімелейді.

Балалар, әсіресе, ұлдар жағы қызығы көлік түрлерін, яғни ұшақ, поезд, жеңіл, жүк машина және әртүрлі көліктер түрлерінің міндеттерін жақсы біледі. Балалар бос уақытында жүк машинасымен ойнағанды жақсы көреді. Ол өз ойыншығы жайлы айту арқылы көрінбейтін түрде өз тілін өзі дамытып жатыр. Қоршаған ортаның бала тілін осы мектепке дейінгі кезеңде дамытудағы алатын ролі зор.


 

 

 

 

КАК ИСПОЛЬЗОВАТЬ ГЛОБУС

      Город Экибастуз КГУ СОШ 10

      Учитель начальных классов Макишева Айгуль

 

Цели обучения, достигаемые на

данном уроке

 

1.4.1.1 определять форму Земли на основе ее модели

Цель урока

Все учащиеся смогут определить форму Земли на основе её модели; называть обозначение цвета на глобусе

Многие будут уметь объяснять, что изображено на глобусе; рисовать и конструировать модель Земли

Некоторые учащиеся смогут работать с глобусом, находить Республику Казахстан и другие страны, океаны.

Критерии оценки

Учащиеся определяют форму Земли на основе ее модели.

Языковые цели

Учащиеся смогут словесно описать глобус, рассказывать, что изображено на глобусе

Ключевые слова и фразы: глобус, модель, суша, водное пространство

Трёхъязычие : глобус – глобус – globe, үлгі –модель -model

Воспитание ценностей

Формирование уважение к ценностям, истории и культуре казахского народа, осознание

ответственности за развитие благосостояния .

Межпредметная связь

Познание мира: найти и показать на глобусе Республику Казахстан. Художественный труд: Лепка из пластилина. Раскрашивание и рисование глобуса.

Предыдущие знания.

Основные понятия о космосе

Ход урока

Этапы урока

 

Запланированная деятельность на уроке

Ресурсы

 

Начало урока Мотивационный этап–10 минут

1.Рассадка по группам

Дети выбрав себе цветной кружочек, рассаживаются в 3 группы по цветам.

 

Кружочки трёх цветов

(синий,                   зелёный, коричневый)

 

 

 

5 минут

2. Организация работы в группе. Но прежде, напомните друг другу правила работы в группе.

- Обратите внимание на      листы самооценивания, наборы наклеек смайликов. Подпишите свои оценочные листы.

(учитель объясняет, как работать по оценочному листу и показывает пример оценочного листа)

(Инструкция. После каждого задания оценивай свою работу соответствующим смайликом, а итог подводи одним смайликом. Если всё понял(а) – радостный смайлик, если были затруднения – грустный смайлик).

Лист самооценивания

 

 

 


 

Презентация

Лист самооценивания

 

Экран, проектор

 

 

 

имя

1 задание

2 задание

3 задание

4 задан

иОетры

вок из мультфильм ша     и     медведь. ус»

 

 

 

 

 

 

 

«Ма

 

 

Итог урока

 

Глоб

 

3 минуты

 

 

 

 

3.Стартер Просмотр мультфильма «МАША И МЕДВЕДЬ- ГЛОБУС

- Посмотрите отрывок из мультфильма » (остановить на слове «собрал в чемодан все самое необходимое»).

 

 

 

 



 

 

 

 

2 минуты

-   Что вы узнали о форме Земли, после просмотра мультфильма? Какая она по форме? (круглая).

-   Как вы думаете, о чём мы сегодня будем говорить на уроке? (о глобусе, о Земле)

- Попробуйте сформулировать цель урока? Чему мы должны сегодня научиться? ( при затруднении, помочь )

- Молодцы! Вы должны научиться определять форму Земли на основе ее модели.

 

Середина урока Операционный этап

15 минут

3 минуты

Работа в группах .(после обсуждения на 1- ый вопрос отвечает 1 группа, на 2-ой вопрос отвечает 2 группа, на 3-ий вопрос- 3 группа. )

 

1 задание

Ответить на вопросы

- Обратите внимание на предметы, которые находятся у вас на партах. Обсудите в группе.

1.  Как назвать эти предметы одним словом? (игрушки)

2.   Чем они похожи на настоящие машину, самолет и дом? (Похожи - формой)

3.Чем они отличаются от настоящих предметов?

(Отличаются - размером)

- Докажите, что игрушки - это модели настоящих предметов?

(Дети высказывают свои мнения и приходят к единому мнению, что игрушки – это модели настоящих предметов, потому что они меньше по размеру).

 

Игрушки:

самолёт,                               машинка, домик.


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2 минуты

- Теперь сформулируйте понятие слова «модель»               ( обсуждение в группах)

Ответ: Модель – это уменьшенная форма предмета.

ФО ( После каждого ответа , группы оценивают согласием или не согласием)

 

 

 

Слова     на                 говорящую стену

үлгі –модель - model

 

2.Полиязычие.Выучить слова на трёх языках: үлгі – модель - model

 

 

3 минуты

- Молодцы! Давайте друг другу похлопаем. Оцените себя за первое задание.

(опросить пару учащихся, почему наклеили именно «эти» смайлики)

 

 

3.Практическая работа. Знакомство с глобусом.

Каждой группе даётся глобус. Разрешается потрогать, повертеть глобус.

- Как называется предмет, который стоит у вас на парте в каждой группе? (Глобус)

 

Дети произносят слова на трёх языках

Глобус – глобус – Globe

( прикрепить слова на говорящую стену)

 

3 глобуса

 

 

Слова     на                 говорящую стену

Глобус – глобус - Globe

 

- На прошлых уроках мы говорили о космосе, о планетах. Вот так планета Земля выглядит с космоса

 

 

 


 

1 минута

-   Похож ли глобус на Землю?

-   Как вы думаете, для чего нужен глобус?

(выслушать ответы учащихся, при затруднении пояснить )

- Глобус позволяет нам видеть, как выглядит Земля на самом деле. Как на ней расположены материки и океаны, какие они имеют размеры. Вращение глобуса вокруг оси позволяет изучать смену дня и ночи. ФО Ответы учащихся

4.Физминутка

 



 

 

 

 

 

На ноге стоит одной, Крутит-вертит головой.

 

 

 

 

Нам показывает страны,

Реки, горы, океаны.

 

 

5 минут

Ты как глобус покрутись,

А теперь остановись!

 

 

 

(Дети выполняют движения, имитируя глобус)

 

 

 

5.Исследовательская работа в группах.

Выход на проблемный вопрос: Почему глобус называют моделью Земли?

 

 

 

2 Задание

Предложить обсудить в парах, а затем в группах

 

 

 

Карточка для І-ой группы

Из чего состоит глобус и что люди обозначают на нём?

 

 

 

(Приблизительные ответы детей: Глобус стоит на ножке  и его

можно вращать. На глобусе нарисована сетка. Написаны разные

 

 

 

страны. Закрашен синим, зелёным, коричневым и белым цветом )

 

 

 

Задание для ІІ-ой группы.

Как вы думаете, что обозначают синий, коричневый и другие цвета на глобусе?

 

 

 

(Голубой, синий цвета – обозначают воду. Жёлтый, коричневый,

зеленый – обозначают сушу. Белый – снег или лёд)

 

 

 

Задания для ІІІ-ей группы.

Чем глобус – отличается от планеты Земля? Можно ли глобус назвать

 

 

1 минута

моделью Земли? Докажите свой ответ.

(Дети внимательно рассматривают глобус и обсуждая в группе

 

 

 

отвечают на вопросы карточки)

После ответа второй группы, дать задание учащимся показать на

 

 

 

глобусе сушу, воду.

ноутбук

 

 

Дифференциация. Хорошо читающему ученику (Мирасу) даётся задание на ноутбуке найти информацию,о изречении о трех китах на

 

 

 

которых держится земля, в интернете

(обсуждение в группе, каждая группа даёт свой ответ.

 

 

 

ФО Оценивают свои работы смайликом, пару учеников поясняют своё

самооценивание)

 

 

 

- А теперь послушаем Мираса, какую информацию он нашёл в

интернете на вопрос « Что земля держится на трех китах»

 

 

 

(Мирас читает информацию). ФО Понравилось, не понравилось

 

 

Критерий успеха.

Учащиеся знают, что глобус – это модель Земли

 

 

Конец урока

Этап рефлексии

 

1.Индивидуальная работа.

Предложу детям индивидуальное задание творческого характера на

 

 
         

20мин

7 минут

 

выбор (на партах в каждой группе – пластилин, счётные палочки,

трубочки для коктейля, чистые ламинированные листы, листы с

 

 

 

готовым рисунком планеты Земля для раскрашивания)

 

 

 

 

 

 

 


 

 

 

 

закрасить рисунок Земли;

 

 

 

сконструировать из пластилина модель Земли;

 

 

 

нарисовать на листах модель Земли.

 

 

 

Критерии оценивания творческой работы:

1.Закрашенный рисунок должен соответствовать цветовой гамме;

 

 

 

2. Модель Земли из пластилина должна быть шарообразной, с наклоном

на ножке. Иметь 4 цвета, синего цвета должно быть больше.

 

 

 

3. Рисунок модели Земли должен быть круглой формы, иметь 4 цвета, синего цвета должно быть больше.

 

 

 

По завершению творческой работы, учитель просит выйти учащихся с моделями глобуса из пластилина, затем учащихся с закрашенными

 

 

 

рисунками, затем учащихся самостоятельно нарисовавших                                                                                                                             рисунки

модели Земли на ламинированных листах.

 
               

 



 
 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 

 


3 минуты

(После каждого выхода, учитель с детьми оценивают работы по критериям оценивания и аплодисментами. Затем каждый оценивает себя на оценочном листе)

2.Самостоятельная работа

Проверочная работа для формативного оценивани

 

 

 

 

Уровни мышления

Критерии оцен

ивания

 

 

Знание

Знает, что Земля имее

т форму шара

 

 

Понимание

Понимает, что глобус-это умен

ьшенная модель Земли

 

 

3 минуты

Задание

1. Выбери предмет, на который похожа Земля:

       

 

 

 

 

 

 

 

Лист с заданиями ФО

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Оценочные листы

 

 

 

 

 

 

глобусы

 

 

 

Рефлексивные листы, стикеры.

 

 

2. Перед тобой две картины. Подчеркни изображение модели Земли.

 

     

 

Критерии                                               Дескрипторы оценивания

Знает, что Земля               Правильно выбрал первый предмет имеет форму шара       (мяч).

Понимает, что                    Различает картинку-изображение и глобус-это                        картинку-модель Земли уменьшенная модель

Земли

 

 

5 минут

Самооценивание смайликом на оценочном листе. Проверка.

1.    Опросить 2-3 учащихся, что отметили в 1 задании. Спросить остальных детей согласны или нет (если согласны поднять руки, если нет топнуть ногой)

2.  Опросить 2-3 учащихся, что подчеркнули во 2-м задании (если согласны поднять руки, если нет топнуть ногой)

Попросить учащихся с более высоким уровнем обученности найти на глобусе Республику Казахстан, Тихий океан, другие страны.

- Молодцы! Очень важную информацию вы унесёте с этого урока.

 

 

 

2 минуты

3.Оценка работы на уроке.

– Как вы себя оценили, за что вы можете похвалить себя? (выступление 2-3 учащихся по оценочному листу, которые все сдают учителю)

- Оцените свою работу за урок. Если можете определять форму Земли на основе её модели и можете называть обозначения цвета на глобусе, значит вы достигли цели. Значит свои подписанные стикеры клейте на весёлого смайлика - глобуса. Если вам что-то ещё осталось

непонятным, клейте свои стикеры возле второго смайлика –глобуса.

 

 

                  

 

 

- Наша планета Земля – уникальна. Мы живём на ней. Поэтому мы с вами должны беречь её. Спасибо за урок.


 

 

 

 

ДАРЫНДЫ ЖӘНЕ ТАЛАНТТЫ ТҰЛҒА ТӘРБИЕЛЕУ-БҮГІНГІ

КҮН ТАЛАБЫ

Қарағанды облысы;Бұқар жырау ауданы;Қарақұдық ауылы; "Амангелді ЖББМ"КММ

Бастауыш сынып мұғалімі Даутова Динара Ермекбаевна

 

«Ұстазы мықты елдің-ұстанымы мықты болады» дейді халық даналығы.

Бүгінгі заман талабы білімді де білікті, өздігінен тығырықтан шығуға жол таба білетін, өмірге икемді тұлғаны тәрбиелеуді қажет етеді. Заманауи мектепті жаңарту бағыттарының бірі - дарынды балалармен жұмыс. Біздер мұғалімдер, сонымен бірге қазақ халқының болашағы, еліміз үміт артатын, халық болашағын ойлайтын қабілетті жастарды дайындау-бірден бір алғышарттағы мақсаттарымыздың негізі. Мұғалім жолы көптеген күрделі және қисынды жолдардан тұратынын біле отырып, мен өзімнің болашағымды айқын көру, оқушыларымды білім нәрімен сусындатып, білім шыңына жетелеу үшін өзімнің мамандығымды яғни осы жолды таңдадым. Ия, осы мақсатқа жету үшін мектепте тиімді мұғалім болу үшін үнемі өзгеріп, біліктілігімізді арттыруымыз қажет. Ол үшін жақсы мұғалім оқушылардың әлеуметтік және тұлғалық дамуына жауапкершілікті сезінуі керек. Ұстаз әрдайым жаңашыл болумен қатар, креативті, әрбір оқушының жүрегінен орын таба алатын тұлға. Математика пәнінде оқушылармен әңгімелесу, топтасып, жұптасып қызыға жұмыс жасау , танымдық қабілеттерін дамыту , сергіту сәттерді тиімді ұйымдастыру, қабілеттерін ұштау, сергіту, сыныптағы жақсы психологиялық ахуал туғызу, сыни көзқарастарын қалыптасыру, жаңа әдіс-тәсілдерді әрбір сабаққа шебер қолдануы-мұның барлығы кәсіби шеберлігімде пайдаланылатын оқушылармен жұмыс түрлері болып табылады. Тәжірибе кезінде оқушыларымды асыға күтемін, олардың әрқайсысы бүгін қандай көңіл-күймен келетінін қадағалаймын. Себебі сабақ бастамас бұрын, оқушыларымның күңіл-күйлерін көтеру мақсатында түрлі тренингтер ұйымдастырып, жақсы психологиялық ахуал туғызу, таңғажайып балалар әлемін тереңірек танып, өз өмір тәжірибемнің, мейірімнің діндерін қондыру-үлкен бақыт. Оқушы-мұғалім, мұғалім-оқушы арасындағы жылы лебізді қарым-қатынасты қалыптастыру-талантты және дарынды балалардың өз орнын

табуға, дарындылық таланттық қабілеттерін ашуға қадамның алғы шарты деп білемін.

Кез келген қоғамға ой-өрісі дамыған дарынды жастар қажет, сондықтан менің негізгі міндеттерімнің бірі - математика пәні бойынша дарынды да талантты балаларды анықтап, үнемі тиянақты дәрежеде жұмыс жасап отыру. Себебі, талантты оқушылардың дарындылық қабілетін ашу, шығармашылық қабілетін ояту, бұндай оқушылармен жұмыс жасау- бүгінгі күн тәртібіндегі маңызды мәселелердің бірі.

Жаңа оқу жылының басында «Дарынды балалар-ел болашағы» атты бағдарламасы аясында дарынды балалармен жұмыс жоспарын жасап, ол балалардың дарындылық қасиетттерін анықтайтын түрлі әдіс-тәсілдерді, тест арқылы, тренингтер арқылы, шығармашылық қабілеттері арқылы анықтап аламын. Менің негізгі жұмыс істеу принципім: оқушылардың интеллектуалды даму жүйесін қалыптастыру, арттыру мақсатында 4 бағытқа бөліп жүзеге асырамын.

1   жұмыс жүргізу бағыт-қазіргі таңдағы уақытпен жарыса дамып келе жатқан озық технологиялар - оқушылардың шығармашылығы мен талантын дамытудың тиімді құралдарының бірі болып табылады. Сондықтан, үнемі сабақ үстінде, қосымша жұмыс жүргізу барысында дарынды оқушылармен барынша коммуникативті ақпараттық-технологиялары пайдалана отырып жұмыс жүргіземін.

2     бағыт - жоғары сыныптармен жұмыс жүргізу аясында оқыту формасы және жаратылыстану бағыттарына сәйкес авторлық бағдарламалар, ғылыми жұмыстар, ғылыми мақалалар мен ғылыми


 

 

 

 

баяндама жұмыстырының жасалу жлдарын, әдіс-тәсілдерін үйрету арқылы тапсырмалар беріп, бақылауда ұстап отырамын.

3      бағыт - сыныптан тыс жұмыстар, факультативтер, үйірмелер, қосымша қызметтер арқылы шығармашылық қабілеттерін дамыту.

4   бағыт – қиындығы жоғары есептермен, тесттермен, олимпиадалық есептер шығару, жұмыс жүргізу, талдау. Математикаға қызығушылық танытатын мектеп оқушыларына үйірме жұмысында, факультативті сабақтарда олимпиадалар мен логикалық есептер мен тапсырмаларды үзбей орындатын отырамын.


Дарынды оқушылар тобы 3 компоненттен тұрады: алгоритмдік, геометриялық және логикалық. Сондықтан мен оқушыларға үш компоненттен тұратын тапсырмалар беремін. Осындай есептерді біртіндеп шешу арқылы олар математикалық есептерді шығару қабілеттерін дамытады. Сонымен бірге, олимпиадалық тапсырмаларды үнемін шығарып отыруды мақсат ету- өте маңызды.

Дарынды балалармен жұмыс кезінде «Оқушылардың дарындылығын дамыту картасы» жасалынады.

Дарындылықты дамыту картасының негізгі идеясы тұлғаны дамыту механизмі болғандықтан, картамен жұмыс жасау дарынды оқушының субъективтілігін қалыптастыруға ықпал етеді. «Дарындылықты дамыту картасының» практикалық құндылығы - дарынды оқушылардың шығармашылық даралығын субьективті-индивидуалды негізде дамыту, психологтардың, ата-аналардың, оқушылар мен мұғалімдердің білім беру процесінде өзара әрекетін ұйымдастыру арқылы олардың жұмысының тиімділігін арттыру.

Дарындылықты дамыту картасы 6 бөлімнен тұрады. 1 Бала туралы жалпы ақпарат.

2 Оқушының жеке басын анықтау және дарындылығын дамыту. 3 Психологиялық бақылаулардың нәтижелері.

4  Білім беру қызметі. Бағалау жүйесі.

5  Психологиялық-педагогикалық нұсқаулар. 6 Шығармашылық және сәттілік.

Дарындылықты дамыту картасымен жұмыс жасау 5 кезеңнен тұрады.

Кезең 1. Мәліметтерді жинау және қорытындылау. Бұл кезеңде білім беру процесінің барлық субъектілерінің қатысуымен жеке тұлғаның күшті және әлсіз жақтары туралы толық сипаттама беріледі.

2    кезең. Әрекет жоспары. Дарынды оқушыны дамыту және өзін-өзі дамытуда көмек және қолдау көрсететін субъектілердің іс-әрекетіне түзетулер енгізу. Бұл кезеңде аралық нәтижелер таңдалады.

3     кезең. Тест, тренинг, сауалнама жасау арқылы оқушылардың мінез құлықтарын, дарындылық қабілеттерінің бағыты анықталады.

4  кезең. Даму динамикасы, мұнда жеке тұлғаның даму нәтижесі және оқу іс-әрекеті қарастырылады. 5-кезең. Бағдарламаның тиімділігін бағаланады

Дарынды балалардың психологиялық ерекшеліктері немесе «дарындылық белгілері» психологтар арасында пікірталасқа негіз болады. Дарынды балалардың мінез-құлқының ерекшеліктерін ескере отырып, олардың арасындағы жеке ерекшеліктерге назар аудару қажет. Бұл айырмашылықтар балаларды қай бағытқа қызықтыратындығына, ақыл-ой дамуының қарқынына, яғни дарындылықтың дамуына байланысты. Мектеп табалдырығын аттаған 6-7 жасар баладан білім мен дағдылардың белгілі бір ерекшеліктерін күтуге болады.

Мысалы, әріптерді білу, сөздерді буынға бөліп, 20-ға дейін санау, жұмбақтар мен ертегілерге қызығушылық және т.б.Симптомдар баланың жасына байланысты әр түрлі болуы мүмкін. Мектептегі ең қиын пәндердің бірі - математика. Психологиялық-педагогикалық зерттеулер көрсеткендей, 6-7 жастағы балалардың барлығы бірдей оқу бағдарламасына сәйкес бір математика курсын оқуға дайын емес. Сондықтан ата-аналар мен мұғалімдердің міндеті - ересектердің математикадан білім деңгейін анықтап, оларды оқуға үйрету. Мектепке дейінгі жастағы математикаға қабілеті бар балалар:

  санақ, сандық және реттік нөмірлерді дұрыс қолдану;

  10-ға дейінгі сандарды салыстыра білу, көбірек ажырата білу және біркелкі емес объектілердің санын теңестіру үшін аз;

  Заттардың пішіндерін ажырата білу;


 

 

 

 

    10-ға дейінгі заттарды өлшемі бойынша салыстыра білу және оларды өсу немесе кему ретімен орналастыру. Секілді негізгі фундаменттерді білумен қалыптасады.

Осы тұрғыдан бастауыш сыныптардан бастап логикалық ойлау қабілетін дамытатын ауызша тапсырмаларды орындауды үйрену керек. Мысалы, «Жануарлар үйі» жаттығуы. Бұл ойын үшін сіз 6 жануардың мөлшерін анықтай алатындай сурет салуыңыз керек (мысалы: піл, арыстан, сиыр, қоңыз, қасқыр, кірпі). Әрбір жануарға үй салу керек және қарындашпен төртбұрыштың өлшеміне байланысты жануарлардың үйіне жол салу керек.

Дарынды балалармен жұмыс істеуге арналған арнайы бағдарламалардың қажеттілігі - қазіргі өмір талабы. Бұл қалай болуы керек? Бұл алаңдаушылық тудыратыны сөзсіз.

Ең алдымен, бастысы дарынды балаларға арналған бағдарламалар болуы керек, және талаптардың сипаттамасы келесідей талаптарға сай келу керек:

-оқушылардың таңдаған пәндерді тереңдетіп оқу мүмкіндігі;

-   оқудағы жауапкершілікті, яғни баланың өзін-өзі тәрбиелеуін қамтамасыз ету;

-   зерттеу әдістерін әзірлеу;

-   логикалық және шығармашылық ойлауды абстракциялау қабілетін арттыру;

-   жаңа идеяларды іздеуді ынталандыру;

-   әр түрлі тәсілдермен жаңа жұмыс табуға ынталандыру;

-   өзін-өзі тану, өзін-өзі тану, айналасындағылардың жеке басын түсінуді дамытуға әсер ету;

-   жұмыс нәтижелерін бағалай білу, әртүрлі критерийлер бойынша жұмыс жасау.

Дарынды балаларға арналған мақсаттар мен міндеттер білім беру бағдарламалары барлық талаптарға сай болуы керек.

Екіншіден, бұл оқыту мазмұнының өзгеруімен немесе байытылуымен, яғни тереңдеуімен байланысты яғни,белгілі бір тақырыптарды терең зерттеу, ғылымға ұмтылу. Дарынды балаларды қызықтыратын пән туралы түсінігіңізді тереңдету тәсілі. Жетілдірілген оқу бағдарламасы сіздің балаңызға білімнің бір немесе бірнеше саласында жоғары деңгейге жетуге көмектеседі. Үдемелі оқытуды ескере отырып, баланың кейбір ерекшеліктерін нығайтуға болады: баланың таңдауға деген қызығушылығы артады, интеллектке деген қажеттілік дамиды.

Әрине, дарынды оқушымен жұмыс жасайтын кез-келген мұғалімнің сұрақтары көп. «Дарындылық, даналық, шеберлік деген не?», «Дарындылықтың пайда болу себебі неде: қоршаған орта, мұра немесе білім?», «Оқушының дарындылығын, оның әлеуметтік дағдыларын қалай анықтауға болады?», Неге кейбір адамдардікі ерте жаста (Паскаль, Моцарт, Гаусс, Гете, Архимед және т.б.) ал басқалардың қабілеттері (Ньютон, Гегель, Дарвин, Менделеев, Декарт және т.б.) ересек жаста көрінеді ». Осы сұрақтарға көптеген жауаптар таба алатын мұғалім ғана дарынды оқушымен тиімді жұмыс жасай алады.

Оқушылардың дарындылығы мен қабілетінің дамуы көбінесе мұғалімнің кәсіби біліктілігіне және оның жеке басына байланысты екені анық.

Өкінішке орай, қазіргі кезде дарынды балаларды анықтау, дамыту және қолдау білім беру жүйесінің өзекті мәселесі болғанына қарамастан, еліміздің жоғары оқу орындары осы санаттағы студенттермен жұмыс істеуге мұғалімдерді даярлауды ескермейді. Дарынды оқушыларды анықтау, дамыту және оқытуға арналған ғылыми-әдістемелік құралдар жоқ. Сондықтан әр мұғалім оқушылармен олардың семинарларда жинаған тәжірибесі деңгейінде ғана жұмыс істейді. Бұл талант мәселесін шешуді қиындатады.

Дарынды оқушымен жұмыс істейтін мұғалімге қойылатын білімдік-психологиялық талаптарды келесі бөліктерге бөлуге болады.

1.  Мұғалімге бағдар беру шарттары:

-дарынды оқушымен жұмыс істеудің әлеуметтік қажеттілігін сезіну;

-   дарынды оқушылармен жақсы қарым-қатынаста болу;

-дарынды оқушылармен жұмыс жасаудың тиімді әдістерін тоқтаусыз зерттеу;

-дарынды оқушының ата-анасымен тығыз қарым-қатынасы;

-дарынды оқушылармен жұмыс жасауда жоғары нәтижелерге ұмтылу; Мұғалімнің біліміне қойылатын талаптар:

-пәнді мемлекеттік стандарттан жоғары білу;


 

 

 

 

-   мысалы, бизнес нысанын білу. біртұтас педагогикалық процесс;

-студенттің дарындылық моделін білу;

-бәрінің теориясын, оны қалыптастыру әдістерін білу;

дарынды оқушыларды анықтаудың психодиагностикалық әдістерін білу;

-оқытудың жаңа заманауи технологияларын білу;

-дарынды оқушыларға олардың ерекшеліктерін ескере отырып, шығармашылық тапсырмалар дайындай білу;

2.   Мұғалімнің кәсіби шеберлігіне қойылатын талаптар:

-қабілеті жоғары оқушыларды анықтау әдістерімен жұмыс жасауға дарындылық;

-   дарынды оқушыларға (жеке және топтық) тереңдетілген бағдарлама жасау және тұрақты жұмыс жасау мүмкіндігі;

-оқушылардың дарындылығын дамытуға қажетті зерттеулер жүргізе білу;

-дарынды оқушыларды зерттеу үшін психодиагностикалық күнделік жүргізу;

-   оқытудың инновациялық технологияларын қолдану;

-   оқушылармен тіл табыса білу,

-дарынды оқушылардың оқу нәтижелерін дәл бағалай білу;

-дарынды студенттерді ғылыми-зерттеу жұмыстарына жіберу;

-дарынды оқушы олимпиада мен жарыстарға сәтті дайындала алатындай деңгейде жұмыс жасау; Дарындылықты дамыту құралдары.

Жеке ерекшеліктерді анықтағаннан кейін даму басталады. Бұл дегеніміз, баланың әлеуетін нақтылау, жүйелеу және ғылыми тұрғыдан дәлелдеу жоспары жасалып жатыр деген сөз.

Жұмысты жүйелі түрде ұйымдастыру: оқу бағдарламаларын құру, жаңа технологияларды қолдану, арнайы психология, педагогикалық әдістер, әлеуметтік бақылау, сыныптан тыс жұмыстар өз деңгейінде, өз бетінше білім алуға жетелейді. Тапсырмалар баланың жасына және деңгейіне сай болуы керек. Шамадан тыс талаптар кері нәтиже беруі мүмкін.

Ж.Қараевтың «Тәрбиелік деңгей» әдісі бойынша 4-деңгейдің міндеттерін анықтау арқылы мұғалім тапсырмаларды баланың ерекшелігін ескере отырып беруі тиіс. Мұғалім оқушыларға проблемалық жағдайаттар, сұрақтар қою арқылы проблеманы алған білімін жаңғыртатындай етіп жасауы керек, эвристикалық зерттеу әдістері мен зерттеу элементтерін қолдануы керек. Тест түрінде тапсырмаларды анықтағанда тәртіптік дағдыларды да ескеру қажет. Оларды психикалық гимнастика деп те атауға болады.

Өзіне деген сенімділік - бұл оқушының нақты мақсат қою және қиындықтар мен шешімдерді жеңудің өзіндік жолын табу тәсілі.

Баланың жеке тұлға ретінде дамуы,өзіндік көзқарасының қалыптасуы,ой-өрісінің кеңеюі мектеп қабырғасынан басталады деп ойлаймын. Сондықтан бүгінгі педагогтың міндеті жеке тұлғаны рухани адамгершілік, ұлттық, жалпыадамзаттық құндылықтар жағынан дамыту үшін оның білім беру алу жолындағы өмірін мәдениетке ену үрдісі ретінде ұйымдастырып, оқушының әр даму кезеңінде әлеуметтік өмірдің мәнін түсінуімізге бағыттауымыз қажет. Сабақ процесінде сыныптан тыс жұмыстарда оқушының білім көлемі меңгертіліп, мінез-құлық өмірге деген белсінділігі артып, рухани-адамгершілік дәрежесі біртіндеп дамиды.Сонда ғана жас ұрпақ болашақта өз ана тілін құрметтей алатын, өзін-өзі басқара алатын, қызмет көрсете алатын тәрбиелі, үлгілі, жаны сұлу, рухани-адамгершілігі таза ең бастысы бәсекеге қабілетті дарынды тұлға болып қалыптасады.

 

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1      Т.С. Сыдықов, А.Е. Әбілқасымова, «Оқушылардың танымдық белсенділігін қалыптастырудың дидактикалық негіздері»

2  Алматы,2008 жыл,журнал

3  Қазақстан мектебі «Дарынды бала ұғымы» №12, 2006жыл

4  Қазақстан мектебі «Дарынды оқушымен жұмыс» №2, 2005жыл


 

 

 

 

БИОЛОГИЯ ПӘНІН ОҚЫТУДАҒЫ БЕЛСЕНДІ ОҚЫТУ ТӘСІЛДЕРДІҢ

ТИІМДІЛІГі

 

 

Бауыржан Момышұлы атындағы

Алматы республикалық "Жас ұлан" мектебі Биология пәні мұғалімі

Адырбекова Алия Демеуовна

 

Әрбір ұстаздың алдына келген бала да әртүрлі ойлау қабілетінде болады, мысалы кейбірі шапшаң ойлап, тез жұмыс істесе, кейбірі тақырыпты баяу қабылдап, оған тапсырманы (тақырыпты) қайтадан қарап шығу тиімді болып табылады. Қазіргі кезде егемен елімізде білім берудің жаңа жүйесі жасалып, әлемдік білім беру кеңістігіне енуге бағыт алуда. Бұл оқу-тәрбие үрдісіндегі елеулі өзгерістерге байланысты болып отыр. Себебі, білім беру парадигмасы өзгерді, білім берудің мазмұны жаңарып, жаңа көзқарас, жаңаша қарым-қатынас пайда болуда. Ол бүгінгі білім беру кеңістігіндегі ауадай қажет жаңару оқытушының қажымас ізденімпаздығы мен шығармашылық жемісімен келмек. Сондықтан да әрбір оқушының қабілетіне қарай білім беруді, оны дербестікке, ізденімпаздыққа, шығармашылыққа тәрбиелеуді жүзеге асыратын белсенді оқыту тәсілдері оқытудың табыстылығын арттыруға үлкен бетбұрыс жасалуы қажет. Менің өз тәжірибемде оқушыларға жаңа тәсілдермен білім бере отырып, оқушыларымыздың өз ойларын еркін айтып, белсенді түрде еркін пікірлесе алуына жағдай туғызатынымыз мені толғандыра түсті. Осы уақытқа дейінгі еңбек тәжірибемде оқушыларыма пән бойынша неғұрлым көбірек мәлімет беріп, оларға барлық нәрсені үйретуге тырысып, сабақтың басым уақытын өзім алады екенмін. Нәтиже шығара алмаған жағдайда қайталап түсіндіруге тырысатынмын. Тақырыпты меңгере алмаған оқушымен жеке жұмыстар жүргізіп, үйрене алмаса, «Мен неге үйрете алмаудамын?» деп қиналатын едім. Бұл проблема барлық мұғалімде де кездеседі. Ұққаным – оқушы нәтижелі білімге бұрынғы жаттанды оқу түрінде емес, алған біліміне сыни тұрғыдан ойлау арқылы қол жеткізетінін білдім. Мен тәжірибемде оқу мен оқыту үдерісіне өзгерістер енгізу арқылы өзімнің бойыма өзгерістер енгізуге қадам жасадым. Бұл өзгерістің қаншалықты тиімді болғанын саралап, сараптайтын, өткенге ой жүгіртіп, рефлексия жасайтын да уақыт келді. Бұрыңғы дәстүрлі сабақтарды және жаңаша әдіс-тәсілдер арқылы жасалған сабақтарыммен салыстырдым, ойландым. Сабақ барысында оқушыларға жеке шығармашылықпен дербес жұмыс жасау, ашық сұрақтарға ойланып, шынайы жауап беру , топтық жұмыстарға бірлесе, белсене қатысу берілген уақытқа сәйкес тез, өнімді жұмыс жасау тапсырма орындауға үнемі дайын болу секілді табысты оқуға байланысты жеке және топтық жұмыс түрлерін ұйымдастырдым. Алғашқы сабағымды «Жасушаның құрылысы» тақырыбы бойынша түрлі әдіс - тәсілдерді қолдана отырып өттім. Әдіс- тәсілдерді уақытпен санаспай, көп қолданудың нәтижесіздігі көрінді. Келесі сабағымды жоспарлауда алғашқы сабақта жіберген қателіктерімді болдырмауға тырыстым. Оқушының сабаққа деген қызығушылығын қалай арттыра аламын? - деген сауалға жауап іздедім. Сол себепті топтық, жұптық жұмыстарға байланысты әдіс тәсілдердің тиімділігіне назар аудару қажеттігін түсіндім. Осы сабақта жұптық жұмысты орындау барысында «Желпуіш» әдісі бойынша берілген тапсырманы орындауда өзімнің тарапымнан қайылған ашық сұрақтың қажеттілігі мен маңыздылығын түсіндім. Себебі, күнделікті сабақта сабаққа деген белсенділігі төмен Б. есімді оқушының осы жұптық тапсырма шешімін орындауда ашық сұрақтың көмегі арқылы дәлелдеп, түсіндіруі мені қуантты. Сонымен қатар, сабақта оқушылардың бір бірінің пікірін тыңдауы, бірлесе жұмыс жасауға дағдылана бастауы байқалды. Үшінші сабақты жоспарлау кезінде оқушылардан өткен сабақта алынған кері байланысты оқи отырып, мен сабақта оқушылардың сыни ойлауына ықпал ететін әдістерді қолдандым. Осы мақсатта «Көршіңе әңгімелеп бер», «Ұшқыр ойлаймын» әдістері арқылы оқушылар өз ой пікірлерін еркін айта білді. Әсіресе, Г. есімді мінезі тұйық оқушының топтық жұмысқа белсенді түрде


 

 

 

 

қатысып, сыни оймен өз ойын жеткізіп, баяндауы үлкен әсер қалдырды. Соңғы сабақта оқушылардың бойынан сабаққа деген аса қызығушылықтары айқын көріне бастады. Сонымен алғашқы сабағымда оқушылар арасында топтық жұмысты жүргізе отырып, түрткі, сынама, қайта бағыттау сұрақтарын бергенімде оқушылар ойының жүйелі, нақты мазмұнда болғанын байқадым. Топтық жұмыс «Мағынаны ажырыт» стратегиясы бойынша оқушылар арасында сенімді, бір-біріне деген достық көмекті қалыптастыруда, бірі үшін емес, бәрі үшін ұмтылатыны қызықты болды. Мен бұл сабақтан соң топтық жұмыстан барлық оқушылардың іс-әрекетке түсетінін байқап тапсырманы одан әрі күрделендіре отырып, берілген тапсырманың жауабын анықтау үшін, жіктеу жасату үшін, қорытындылату үшін жүргізілген

«Соңғы бес минут» стратегиясы бойынша жүргіздім. Бірлескен оқу - өзара іс-әрекет жасау философиясы, ал бірлескен жұмыс соңғы нәтижеге немесе мақсатқа жетуге ықпал етуге бағытталған өзара әрекеттің құрылымы болып табылады.

Сабақ барысын түрлендіре отырып түрлі әдіс- тәсілдерді қолдану, әрбір іс-әрекетке рефлексия жазу, өткенге есеп беру оқушылар үшін де, мен үшін де табысты еңбек болғаны айқын. Өткізілген сабақты талқылау кезеңінде әріптестерім менен өзгерістің алғашқы баспалдағы қалыптасқанын көріп, серпіліп қалғанын айтып, «Б» есімді әріптесім алдағы уақытта барынша уақытты үнемдеп, жүйелендіруге және оқушы үнін тыңдауыма баса назар аударуым қажет деп ұсыныс білдірді. Осы орайда биология пәні бойынша, «кубизм», «топтастыру», «бес жолды өлең», «түртіп алу жүйесі», «венн диаграммасы» стратегияларын жиі пайдалануға болады. Оқушылардың қызығушылығын арттыру үшін осындай тиімді әдістердің пайдасы бар. Бұл сабақтардың дәстүрлі сабақтардан өзгешелігі топтап отырып, оқушыларға жеке, жұпта, топта ойларын ортаға салып талдайды. Осы стратегияларды пайдаланып өткізген сабақтарда өз ойын анық айтып, өзін еркін ұстап, өз білімін өзі талқылауға оқушыларға мүмкіндік жасалынады. Ортаға салған ойларын мәтіндегі негізгі ойға сәйкестендіріп қағаз бетіне түсірерде де қорғайды. Әр топ қағаз бетіне түсірген сызбаларды талқылап, сөйлейтін оқушы да топ мүшелерімен бөліскен ойларын жинақтап сөйлеуге дайындалады. Бірінші кезеңде оқушылар әрі ойланып, әрі еске түсіріп, әрі жазып, өз ойларын саралап, өзге оқушылардың пікірін тыңдап, білімін кеңейте түседі. Ортамен қарым қатынас жасай білуге, басқаны тыңдай білуге, топта бір тұжырымға келуге, топ алдында өз ойын қорғай білуге, айта білуге үйретеді. Оқушылардың жазған пікірі басқа оқушылардың пікірін тыңдап толықтырып, топта сызба ретінде түсіргенде ойындағы негізгі қажеттігін жазады.

Эссе - өз ойын еркін білдіру, ішкі жан дүниесін ұғу, күнделікті өмірде туындайтын ойларды айту мақсатында қолдануға мүмкіндік жасайды. Бұл жерде оқушыларға «Дәрумендердің маңызы»,

«Өсімдіктердің адам өміріне пайдасы», «Гүлді өсімдіктер» тақырыптарында үйге эссе жазып келуге тапсырма беруге болады. Белсенді оқыту тәсілдері оқытудың табыстылығын арттыру негізіндегі сабақ процесінде мұғалім мына нәтижеге жетеді:

·  жүйелі тапсырма беруге ұмтылады;

·  оқушыны басқа жақтарынан таниды;

·  өзін жетекші бағыттаушы ретінде таниды;

·  өзі білмейтін ақпараттарға тап болады;

·  оқушының жұмысын бағалайды.

Белсенді оқыту тәсілдерді күнделікті сабақ процесінде пайдалану үшін, әр мұғалім өзінің алдында отырған оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, педагогикалық мақсат мүддесіне байланысты, өзінің шеберлігіне байланысты таңдап алуға болады. Белсенді оқыту тәсілдерді жүзеге асыруда мұғалім белсенділігі, шығармашылық, ізденіс, өз мамандығына деген сүйіспеншілігі, алдындағы шәкірттерін бағалауы ерекше орын алады. Сондықтан оқыту үрдісіндегі жаңа әдіс-тәсілдер оқу мазмұны мен оқушылардың жас ерекшеліктеріне қарай таңдап алудың маңызы зор. Белсенді оқыту тәсілдерді қолдануда оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырып қана қоймай, үлкен ізденіспен, шығармашылыққа жетелеуге де болады. Нәтижесінде оқушы:

·  тіл байлығы жетіледі;

·  еркін ойлауға мүмкіндік береді және өз ойын еркін жеткізе алады;

·  оқыту процесінде жаңа технологияларды қолдана отырып білімін шыңдайды;

·  жаңа оқыту үрдісін қалыптастырады;

·  өздігінен ізденімпаздық қабілеті артады, жан-жақты ізденеді;


 

 

 

 

·  ақпараттық сауаттылығы мен ақпараттық мәдениеті қалыптасады.

·  ақыл-ойын дамытады;

·  шығармашылық белсенділігі артады;

·  ұжымдық іс-әрекетке тәрбиелейді.

 

ЖАҢАРТЫЛҒАН БІЛІМ БЕРУ МАЗМҰНЫ НЕГІЗІНДЕ БИОЛОГИЯ САБАҒЫНДА ЖАҢАША ӘДІСТЕРДІ ПАЙДАЛАНУ

 

Қапшағай қаласы Орта мектеп гимназия биология пәні мұғалімі

Дауленова Салтанат Жасүланқызы

 

Тиімді әдіс- тәсілдер- сапалы сабақ кепілі. Пәндерді оқытуда тиімді әдіс – тәсілдерді пайдалана отырып, сабақты қызықты да тартымды өткізу мұғалімнің шеберлігіне байланысты екені баршамызға мәлім.

«Биология» пәні бойынша оқу бағдарламасындағы оқу мақсаттары оқушылардан өздерінің дағдыларды үйренуі туралы ой-пікірлерін білдіріп, оны талдай және бағамдай білуді талап етеді. Әдістердің тиімділігі мұғалімнің оларды әдістемелік тәсілдермен байыта білуіне байланысты. Әңгімелеу, сұхбаттасу барысында табиғи объектілерді, суреттемелерді, сызбаларды, жүйелеуші және жинақтаушы кестелерді пайдалану оқушылардың танымдық белсенділігін арттыруға, негізгі материалды игеруге жағдай жасайды.Биологияны оқыту үдерісінде әдіс таңдаған кезде оқу материалының мазмұнын және шешілуге тиісті нақты оқу-тәрбие міндеттерін, биология кабинетінің оқу жабдығымен жабдықталуын, үлестірмелі материалдың болуын, оқушылардың жас ерекшеліктерін, олардың дайындық деңгейін ескеру қажет.

Сабағымда «Құрылысшы ойыны»,«Қораптағы сұрақ», «Серпілген сауал», « Температура өлшеу»,

«SVOT», «Сұраққа жылдам жауап», «Мұғалімге хат жазу», « Эссе жазу», «Сұхбат алу», «Қалың және жұқа сұрақтар», «Логикалық тізбекті ажырату», «Шырша немесе фишбоун», «Стикердегі диалог» әдіс- тәсілдерін қолдану барысында оқушылардың сабаққа деген қызығушылықтарының арттатындығын аңғардым. Сабақ барысында ресурстарды молынан қолдануға тырысамын. Яғни, қолжетімді ресурстарды дұрыс, әрі ұтымды пайдалану тиімді. Ал осы әдіс-тәсілдерді сабақ үдерісінде тиімді пайдалану үшін сабақ мақсаты нақты әрі қолжетімді болуы керек.Өйткені сабақтағы ең маңыздысы қойылған дұрыс мақсат пен күтілетін нәтижелер. Дұрыс қойылған мақсат күтілетін нәтижелерге жету жолында нақты іс- әрекетке жетелейді. Сондықтан сабақтарымды жоспарлауда мен үшін маңызды сабақ мақсатын нақты әрі қолжетімді етіп құру болды.

«Құрылысшы ойыны» өте тиімді тәсіл. Мәтін бөліктерін тез жинау. Оқу шапшандығын және өз ойын еркін жеткізу қабілетін дамытудағы үлесі зор екендігіне көз жеткіздім.

«SVOT»      әдісі оқушының       өзін       және       өзге       топты       бағалауына       өте       тиімді..

«Көршіңмен сырлас» -бұл әдіс оқушылардың өз ойын ауызша білдіруіне үйретеді. Сұрақ қойып, ойлануына уақыт беріңіз. Өз ойын көршісімен бөлісіп, ақылдасуын сұраңыз.

«Температура өлшеу әдісі» бұл әдіс топтық жұмыс барысында мұғалім топ жұмысын бақылау үшін

«біз не істеп жатырмыз?» деген сұрақ қою арқылы оқушылардың жұмысы нәтижелі болу үшін бағыт береді.

«Сұраққа жылдам жауап» тақырыпты терең түсіну және оқушылардың назарын сабаққа аударып,ой-өрісін дамыту мақсатында төмен дәрежелі сұрақтарға толық жауап алу мақсатында қолданамын.

 

 

 

«Сюжеттік кесте»

Оқушылардың мәтінді қаншалықты меңгергенін бақылау үшін сұрақтарға сәйкес төрт сөзден тұратын сөйлем құруды тапсырыңыз.

«Сұрақты тауып ал»  бірнеше сөйлем бір сұрақтың жауабы болады.

«Мұғалімге хат жазу» сабақ аяғында оқушылар өтілген тақырып бойынша сұрақ қояды немесе түсінбеген, түсініксіз сұрақтар бойынша ұсыныстарын жазады.

«Эссе жазу» 3 минут ішінде өтілген тақырып бойынша не түсінгенін жазады. Сабақты қорытындылауға өте тиімді әдіс- тәсілдің бірі.

«Сұхбат алу» ортаға үш оқушы шақырылады. Екі оқушы бір-бірімен тақырып бойынша сұхбат құрады. Үшінші оқушы түсінгенін әңгімелейді.

«Қалың және жұқа сұрақтар» әдісі топ жұмысы барысында оқушыларға тақырып бойынша сұрақтар құру тапсырылады.

«Логикалық тізбекті ажырату» бұл әдісті сабақ қорытындысын шығару кезінде қолданған тиімді. Оқушыларға    тақырыпқа    сәйкес    негізгі    сөздер    тізбегін    жүйелілікке    келтіру    тапсырылады.

«Шырша немесе фишбоун» бұл стратегия оқушыларды көлемі үлкен тақырыпты бірнеше себебі мен дәлелдемесі келтірілген шағын тақырыпшаларға бөлуді үйретеді.

«Стикердегі диалог» әдісі. Бұл – үй тапсырмасын тексеруге, қорытынды сынақ немесе қарапайым ереже сұрауға таптырмас әдіс. Өйткені бұл әдісті қолданған кезде оқушы оқылған сұрақтың жауабын білуі тиіс. Сонымен қатар бұл әдіс оқушыны тез ойлануға, есте сақтау қабілетін дамытып,шапшаңдыққа үйретеді. Себебі, қағазда жазылған сұрақ басқа, жауап та басқа. Осы жерде оқушының шапшаңдығын, аңғарымпаздығын тануға болады. Сонымен қатар, бұл әдіс сыныптағы ынтымақтастық атмосферасын орнатуға да мүмкіндік береді. Оқушылар өз сұрағының жауабын естуге тырысады және өзіндегі жауаптың сұрағын тыңдауы тиіс. Осы жерде сынып оқушыларының арасында сыйластық қалыптасып,бір- бірінің сөзін тыңдауға бейімделе бастайды.

Кез келген сабақ өз мақсатына толық жету үшін оған белгілі бір әдіс- тәсілдерді таңдап, саралап қолдану керектігін тәжірибе көрсетіп отыр. 7 модульді сабақтарға кірікті ре отырып, жаңаша әдіс – тәсілдерді пайдалану өте тиімді.

Жаңашыл, іздемпаз ұcтaздың мiндeтi – сынып оқушыларының бұрын білмеген басқа қырларынан танытуы мен ортақ белгісін табуға мүмкіндік туғызатын ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру.

«Оқу мен оқытудағы жаңа әдіс-тәсілдер» модуліндегі «Ойлар бұлты» әдісінің жаңа тақырыпты бекіту, үй тапсырмасын сұрау мақсатында тиімді екендігіне көз жеткіздім. Себебі, біріншіден, жадыны дамытады. Оқушы жаңа тақырып бойынша бір түйінді сөз жазады. Кез келген сөз емес, ерекше есте қалған сөзді жазады. Кейін талқылау кезінде ол сөзді неліктен жазғанын, ол сөздің жаңа тақырыппен қаншалықты байланыстылығын өзі түсіндіреді.

Екіншіден, бұл әдіс оқушының өз ісіне жауапкершілікпен қарауға үйретеді. Егер оқушы бір сабақта тақырыпты меңгермеген болып, басқа сөз жазса, келесі сабақта ол сыныптастарынан қалмай, түйінді сөз жазарда ойланып жазады. Сол сөздің мағынасын өзі айтып түсіндіретін болған соң, оқушы ойланып жазады, жауапкершілігі артады.

Биология сабағында оқушылардың сыни ойлауын дамыту, айтылым, оқылым, жазылым бойынша ой-өрісін, сөйлеу, жазу дағдыларын қалыптастыру мақсатында «Сын тұрғысынан ойлауға үйрету» модулінің тәсілдерін қолдану көп нәтиже береді. Сын тұрғысынан ойлау деген тіркесінде тұрғысынан деген термин ойдың мәселені шешу үдерісінде шоғырлануын білдіреді. Бұл тұрғыдан алғанда сыни сөзі «мақұлдау» немесе «теріске шығаруды» білдірмейді. «Сын тұрғысынан ойлау «ойлау туралы ойлану » деп сипатталады. Ол маңызды мәселерді талқылау және тәжірибені ой елегінен өткізуді қамтиды.

Сыни тұрғыдан ойлауға оқушыны жетелеу үшін дұрыс сұрақ қоюға үйрету шарт. Егер оқушы өзі қойған сұрақтың маңыздылығын, қай дәрежелі сұрақ қойғанын анықтап, саралай алатын болса,яғни ол өзіне- өзі сыни көзқараспен қарайды деген сөз.

 

 

 

 

Оқытушының міндеті білімді көбейту емес, осы білімдерін өз бетімен алуға мүмкіндік беретіндей құралмен қамтамасыз ету және оқушының жекелей дамуы, жеке тұлғаның қалыптасуы, өзін өзі жетілдіру және қоршаған әлемді жетілдірудің инновациялық қажеттіліктерін қалыптастыру.

Білім беру үрдісінде жаңа технологияларды дамыта оқыту, оқу-тәрбие үрдісінің сапасын жоғарлатуды көздейді. Осы тұрғыдан бүгінгі күні жаңа технологияның тиімді әдіс-тәсілдерін жас ұрпақтың бойына сіңіре отырып тәрбие беру мұғалімнің басты міңдеті.

Биология - бұл орта буында алғаш қосылатын пән. Сондықтан орта буында өсімдік құрылысы өсімдік жайындағы білім берудің алғашқы баспалдағымен танысады. Осы пәнді оқытуда жаңа технологиялардың тиімді әдісін алып жетілдіру барысында есте сақтауға негізделген ақыл ойын дамыта отырып оқушының пәнге деген қызығушылығын арттыруға болады.

Биологияны оқыту барысында оқушылардың танымдық қызметін белсендіу-білім мазмұнын тереңдетеді, қоғамдық әлеуметтік өмір мен ғылым-білімді ұштастыра келіп шәкірттің дүниетанымын кеңейтеді, өзінше ой-пікір түйіндеуге үйретеді.

Таным    үдерісі,    біріншіден,    ұстаз    бен    оқушының    бірлескен     әрекеті     арқылы     іске асса, екіншіден,  олардың әрқайсысы жеке тұлға ретінде түрліше әсерге бөленеді.

Биология сабағында оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытуда жаңаша әдіс-тәсілдерді қолдану оңтайлы нәтиже береді. Тәжірибемізде қолданып жүрген әдістерге тоқталсақ:

«Құпия зат» әдісі

Оқушыларға затты көрсетіңіз. Олардан оның не екенін және сабақпен қалай байланысқанын анықта уды сұраңыз.

-Бұл не?

-Берілген затты пайдалана отырып, бүгінгі сабақтың тақырыбын анықтап көріңдер (оқушылардың жауаптары тыңдалады).

- Ондай болса, бүгінгі сабағымыздың тақырыбы: «Адам қаңқасының құрылысы. Тірек-қимыл жүйесінің маңызы мен қызметі»

«Дана үкі» әдісі

Бұл әдіс арқылы 4 критерийі бойынша сипаттайды:

1)  мәлімет, ауызша баяндау 2 ) иллюстрация

3)  болашақта маңызды болатын бір мәлімет

4)  талқылауға болатын бір мәселе. Ауызша мәліметті нақты айтып беру керек.

«Зейінге шолу» әдісі

Тақтаға жаңа тақырыптың терминдері мен сөз тіркестері ілінеді: қозғалмалы, қозғалмайтын, жартылай қозғалатын, сүйек жігі, еңбек, үлкен еңбек және т.б.

Терминдерге анықтама беріліп болған соң тақтадан алынып тасталынады, оқушылар есте сақтау арқылы терминдерді қайта орнына қойады.

Шындық/Жалған (True/False) әдісі

Оқушылар берілген сөйлемдерден шындық пен жалған ақпаратты анықтайды. Шындық болса екі қолын жоғарыға көтереді, жалған болса екі қолы бел тұсында оң жаққа иіледі, білмейтін ақпарат болса басын шайқайды.

«ДЖИГСО» әдісі

Оқушыларға жаңа ақпаратты өздігінен меңгерту үшін қолдануға болады. Тақырып үш бөлікке бөлінеді, оқушылар тақырыптың маманы ретінде сарапшылар тобында зерделеп, талдап, бастапқы тобына қайтып, білгендерін өз тобының мүшелеріне үйретеді. Мұнда алдымен жеке, сосын жұппен, кейін шағын   топта             бөліктер             бойынша             түсіндіреді,             түсінгенін                        бөліседі

«Есте сақтау картасы» әдісі

Бұл әдістің ерекшелігі топтағы оқушылардың визуальды, есте сақтау қабілеттерін дамытады. Әр топқа берілген сурет, сөздер, терминдер, символдары бар.

 

 

 

 

 

А4 форматын әр топтың оқушыларын жеке-жеке шақыру арқылы 1-секунд көрсетеді. Оқушы не көргенін тобындағы А4 форматына түсіріп отырады. Барлық топ осылай қайталап шығады. Мұғалім дұрыс картаны оқушылардың қолына береді. І-топ-ІІ топтың, ІІ- топ-ІІІ топтың, ІІІ-топ-І топтың жұмыстарын тексеріп бағалайды.

Қолданылған әдебиеттер:

1.Мырзабаев А.Б. Биологияны оқыту әдістемесі – Қарағанды, 2006. 227 – 279 бет. 2.Бұзаубақова К.Ж. Білім берідегі инновациялық технологиялар – Тараз, 2014. 243 – 261 бет

3.Клустер Д. Что такое критическое мышление? – Перемена. – 2001 жыл. – № 4,5 – 21-27,38 бет.

 

 

 

ФОРМИРОВАНИЕ НАВЫКОВ СЛУШАНИЯ И ГОВОРЕНИЯ НА УРОКАХ РУССКОГО ЯЗЫКА В РАМКАХ ОБНОВЛЕНИЯ СОДЕРЖАНИЯ ОБРАЗОВАНИЯ

 

КГУ Ер «Қабанбайская средняя школа-сад» учитель русского языка и литературы

Смағұлова Дина Досанқызы

 

Умение слушать - одно из самых социально значимых и одновременно наиболее сложных коммуникативных умений. Как было уже отмечено, слушание – смысловое восприятие устного высказывания, направленное на его понимание и переработку. Стоит обратить внимание на разницу в значении слов «слушать» и «слышать». Слышать – физически воспринимать речь на слух, слушать

– понимать воспринимаемую речь в результате волевого акта, включающего мыслительную деятельность. Главный критерий полноценного слушания – степень адекватности понимания услышанного.

Уровень фрагментарного понимания свидетельствует о несформированности умения слушать. Для уровня общего понимания характерно прежде всего понимание темы как смыслового ядра текста, которое базируется на уяснении ключевых слов-смысловых опор текста. Уровень полного понимания           предполагает наличие умений совмещать слушание с несложной мнемической и логико-смысловой деятельностью.

Задания необходимо составлять с учетом дифференциации в зсимости от уровня подготовленности детей, например, способные учащиеся смогут самостоятельно привести убедительные аргументы. При составлении заданий очень важно использовать различные формы деятельности. Умелое сочетание индивидуальной, фронтальной и групповой работы, объединение в парной работе разных по уровню подготовки учащихся, разнообразные и интересные формы контроля, комментирование оценок с указанием заметного улучшения результатов/деятельности привосприятии текста/материала на слух отдельными учащимися и т. д, будет способствовать активизации их умственной деятельности, повышению интереса к работе, личной и коллективной ответственности. Кроме того, виды и формы деятельности учащихся подробно описаны в учебных планах по каждому классу.

Например: ответить на вопрос, подготовить монологическое высказывание в жанре рассуждения (индивидуально), создать постер на основе прослушанного материала (в парах, группах) и др.

 

 

 

 

 

 

 

На материале одного аудио/видеоролика учащимся можно выполнить несколько заданий, поочередно после каждого прослушивания. Например, в парах пересказать содержание текста после первого прослушивания. Можно рекомендовать учащимся делать краткие записи, пометы во время слушания. Особенно это касается имён, цифр, дат, фактов. После второго прослушивания предложить учащимся составить «тонкие» и «толстые» вопросы. И третье задание: записать важную информацию, которую они в дальнейшем смогут использовать при говорении или в письменной работе.

Видызаданийиформыдеятельностиучащихсязависят от содержанияцели обучения. ИОП даёт возможность развивать следующие навыки слушания:

-пониматьобщее содержаниетекста (основную информацию,   второстепенную).

Лексическую работу можно проводить до и/или после прослушивания текста. Конечно, нет

смысла без предварительно лексической работы слушать текст, в котором много незнакомых слов, поэтому определить их значение необходимо заранее. Также можно предложить учащимся во время слушания записывать (в черновиках или на специальных карточках) слова, которые показались им трудными, непонятными. Дальнейшую работу с этими словами можно строить по-разному, здесь необходим дифференцированный подход – некоторые ученики смогут самостоятельно объяснить значение трудных слов или терминов, и им обязательно нужно предоставить такую возможность.

«Только минута». Учащиеся в парах в течение минуты Это упражнение развивает умение слушать внимательно, так как затем нужно будет рассказать друг о друге всему классу. Одно из главных условий

– постараться как можно точнее передать услышанное, используя лексику и синтаксические конструкции собеседника.

«Взять на карандаш». Предложить учащимся во время слушания аудио- или видеоматериала фиксировать отдельные слова, выражения, обороты речи, интересные факты. С этой целью также можно предложить учащимся использовать определенные символы, условные обозначения. Это приучит учащихся внимательно слушать материал, извлекать информацию, которую они затем смогут использовать при говорении и письме, сохраняя лексические, синтаксические особенности текста. Таким образом учащиеся расширяют активную лексику и обогащают свою речь.

Взаимооценивание. Взаимооценивание помогает вовлечь учеников в процесс активного слушания. Чтобы оценить звучащую речь, её необходимо очень внимательно прослушать. Развитию данного навыка способствует и работа с текстами, в которых нарушены грамматические и орфоэпические нормы. Учащиеся получают опыт оценивания устной речи.

Рефлексия после слушания. Очень важно после выполнения задания дать возможность учащимся написать о своих ощущениях, о трудностях, возникших в процессе работы. Замечено, что некоторым ученикам, особенно в первое время, слушание даётся труднее других навыков.



Упражнение «Лексический футбол». Этот приём можно использовать при работе с новыми словами, с терминами. Учащиеся выстраиваются в два ряда лицом друг к другу. Затем участник одной команды бросает мяч участнику другой команды и называет слово. Задача ученика, поймавшего мяч, – объяснить лексическое значение названного слова. Если он не даёт правильный ответ, то гол считается забитым, при этом команда-противник выкрикивает: «Гол!».

 

 


 

 

 

 

Развитие  навыкаговорения

Навык говорения включает в себя готовность к поддержанию беседы на различные темы и овладение техникой речи. Интегрированная образовательная программа предоставляет учащимся возможность всесторонне развивать устную речь: пополнять словарный запас, пересказывать и анализировать   прочитанный   или   прослушанный   текст,   выступать                 с монологическим высказыванием, принимать участие в диалоге, оценивать устное высказывание.

Большим преимуществом интегрированной программы является то, что учащиеся на уроках русского языка приобретают знания из разных областей науки и искусства, учатся поддерживать беседу на самые различные темы, представляющие общественный интерес, высказывать свое мнение, формировать.

Задача учителя – поддерживать его в стремлении ясно формулировать мысль, правильно

строить предложения, внятно и выразительно произносить слова, постепенно увеличивая объём устного сообщения.

Обратимся к некоторым приёмам работы, которые помогают формировать у учащихся навык говорения.

«Разогрев».

Суть этого приёма заключается в том, что при изучении какой-либо темы по одному из разделов учитель в начале урока даёт небольшое упражнение на говорение. Задание должно быть связано с изучаемой темой, цель его – вызвать к ней интерес, служить своеобразным «мостиком» к тому, о чём пойдет речь на уроке.

Скороговорки.

Это упражнение можно использовать в качестве разминки артикуляционного аппарата перед говорением (монологическое высказывание, пересказ и др.) и для развития дикции. Полезно произносить скороговорки несколько раз, с разной интонацией  и с разной скоростью.

 


 

 

В.ДРАГУНСКИЙ." ЧТО Я ЛЮБЛЮ"

 

СШГ №27

учитель начальных классов

Абжанова Жанар Менгалиевна

Цель:

·            формирование навыка осознанного и правильного чтения;

·            совершенствование навыка чтения вслух и молча;

·            совершенствовать умение выделять главных действующих лиц произведения;

·            актуализировать и расширять представления детей о творчестве В. Драгунского;

·            создавать условия для формирования умения устно отвечать на вопросы;

·           способствовать формированию уважительного отношения к людям, желания помогать членам своей семьи.

 

 

 

 

Оборудование: магнитофон, портрет В. Драгунского, выставка книг В. Драгунского, микрофон, карточки для речевой разминки, «солнышки», коробка с цветами

Ход урока

I.  Организационный момент Вы, ребята, отдыхали, Веселились и играли,

Но позвал вас всех звонок. Начинать пора урок.

II.  Проверка домашнего задания

Учащиеся читают наизусть стихотворение Э. Успенского «Если бы я был девчонкой».

III.   Дыхательная и речевая разминка (звучит мелодия)

   Прочитайте слова, которые Вы видите на доске, выделяя голосом ударный слог:

баран

Упражнение «Свеча», «Цветок»

IV.  Вступительное слово учителя

снегири олень сапоги шляпа топор уголок звери.

  Мы постоянно сравниваем себя с другими людьми и на основе этого сравнения составляем мнение о себе, о чертах своего характера, о человеческих качествах. Каждый человек имеет множество

характерных черт и качеств, которые делают его индивидуальностью — неповторимым, непохожим на других, а также множество качеств, которые объединяют его с другими людьми. Люди нужны друг другу, и в силах каждого из нас сделать так, чтобы тем, кто находится рядом, было хорошо.

V.  Игра «Десять моих "Я"»

У Вас лежат на партах солнышки с 10 лучиками: я Вам предлагаю в середине солнечного круга крупно написать букву Я, а на лучах — качества своего характера (злой — добрый, жадный — щедрый, лживый — честный, трусливый — смелый, замкнутый — общительный, ленивый — трудолюбивый, неряшливый — аккуратный, глупый — умный и т. п.).

После выполнения задания проводится анализ работ, учащимся задаются вопросы:

   Какие качества назывались чаще всего — положительные пли отрицательные?

   Какие качества выбирали чаще всего?

   Какое качество легче признать в себе — хорошее или плохое? Почему?

  Важно уметь видеть и свои достоинства и свои недостатки, то есть объективно себя оценивать. Нельзя видеть в себе одни достоинства — это самолюбование, признак неверной, завышенной самооценки. Но нельзя видеть и одни недостатки — это говорит о неуверенности в собственных

силах, о заниженной самооценке. И помните, если вам очень чего-то хочется и вы этого упорно бу- дете добиваться, то желание обязательно исполнится.

Физкультминутка(под музыку)

VI.  Подготовка к восприятию произведения

-   Так случилось и с Виктором Юзефовичем Драгунским. Сначала он был артистом, затем режиссером (снимал кино), а когда у него родился сын Денис, стал писателем. С Денисом все время случались разные смешные истории, и Драгунский стал эти истории записывать. Так появилась

книга «Денискины рассказы». И сегодня в гости к нам пришёл автор этих замечательных Денискиных рассказов Виктор Юзефович Драгунский. Давайте поприветствуем его (вывешиваю портрет)

 

Стратегия «Спроси автора»

-   Сейчас мы с Вами на мгновение превратимся в журналистов и отправимся на пресс-конференцию к В. Драгунскому, чтобы узнать всё, что Вас интересует о его жизни (учащиеся, используя микрофон, задают различные вопросы).

VII.  Работа с текстом рассказа В. Драгунского «Что я люблю»

 

 

 

1.  Чтение рассказа учителем (с. 92).

2.  Проверка первичного восприятия произведения.

   Понравился ли вам мальчик? Чем?

3.  Вторичное чтение текста

Чтение текста учащимися («цепочкой»)

4.  Обсуждение прочитанного.

   Что вы любите так же, как любит мальчик?

   Какие отношения у Дениса с отцом?

   Что бы вы еще добавили к рассказу?

5.  Самостоятельное чтение.

  
Определите черты характера Дениски. Подтвердите это примерами из текста.

6.  Выборочное чтение.

   Прочитайте, почему Дениска любит ходить в зоопарк?

   В каких действиях мальчика выражается его любовь к маме?

Физкультминутка для глаз

VIII.  Подведение итогов урока. Рефлексия

-   Кто к нас сегодня приходил на урок? С каким его произведением мы познакомились? Какую книгу написал В. Драгунский?

-   Сегодня на уроке вы убедились, что каждый человек неповторим. Доброе в себе надо укреплять, недостатки — изживать. Важно научиться рассказывать о себе честно, не унижая себя, но и не

скрывая своих недостатков. Если человек научится разбираться в себе, он научится разбираться и в других людях. А это поможет избежать многих ошибок в жизни.

Игра «Подари цветочек»

Ребята берут из коробки цветок и дарят однокласснику со словами: «Я дарю тебе цветочек, потому что ты... (положительная черта характера того, кому делается подарок).

XI. Домашнее задание

Перечитать рассказ В. Драгунского «Что я люблю».

 

 

БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНА ҮЙ ТАПСЫРМАСЫН ОРЫНДАУДАҒЫ НЕГІЗГІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

 

Талдықорған қаласы

№27 орта мектеп-гимназия бастауыш сынып мұғалімі Оспанова Мадина Жанайқызы

 

«Оқушы толтыратын ыдыс емес, оқушы – алау, оны жаға білу керек» (нақыл сөз)

Баланың тым тереңде жатқан қабілеттерінің көрінуіне мүмкіндік жасау, тек оқыту үрдісі кезінде мұғалімнің басшылығымен жүзеге асады. Осыған орай оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың шарттарының бірі – өзіндік жұмыс пен өздігінен білім алу жұмысын ұйымдастыру педагогикалық және әдістемелік тәсілдерін қазіргі заман талаптарына сәйкес жетілдіру. Үй оқу жұмысы

– бұл жұмыста оқушылардың дербес қасиеті мен қабілеті байқалады. Бұл қасиеттер мен қабілеттер бірден қалыптаса қоймайды. Баланы өз бетінше оқу әрекетімен шұғылдануға үйрету, өз бетінше еркін іс – әрекеттер жасай білуге дағдылануы қажет.

 

 

 

 

Бастауыш сынып оқушыларының үй тапсырмасын орындаудағы негізгі мақсаттары: - мұғалімді мұқият тыңдап және ауызша түрде ұсынылған тапсырманы нақты орындай алуы; - талап етілген тапсырманы көру, оқу, өз еркімен орындай алу қабілеті; - мұғалім өзінің әдіс – тәсілін баланың іс – әрекетіне саналы түрде енгізу; - баланың мектепке алғашқы психологиялық дайындығы болуы тиіс; Міне осы қабілеттерге мектепке келген күннен бастап мұғалім тарапынан жүйелі үйретіліп, баулу әрекеттері арқылы жүзеге асады. Баланың үй тапсырмасын өз бетінше орындауына күшті әсер ететін себептердің бірі – мотивтер. Мотивтер- деп белгілі әркетке итермелейтін, бағыттайтын себепті айтады. Оқушының құзіреттілігі оның қажеттері мен қызығушылығына байланысты. Үйдегі өзіндік жұмыс оқу бағдарламаларының талаптарына сай түзіліп, оқушылардың қызығулары мен қажеттеріне, олардың даму деңгейіне орайластырылады. Дұрыс ұйымдастырылған өзіндік үй жұмысының есесі сыныпта орындалатын оқу жұмыстарының есесінен бірде – бір кем болмайды. Үй жұмысының құндылығы оқушылардың өздігінен атқаратын әрекеті арқылы орындалуында. Үй тапсырмасының маңыздылығы

туралы Қ.Айтмағамбетова «Үй тапсырмасы тек оқулық, хрестоматия және үлестірмелі дидактикалық материалдарды пайдалану дәрежесінде болмай, табиғат бұрышындағы сабақтардың жалғасы ретінде немесе тәжірибе жасау, топсаяхатқа шығу, оның қорытындасын жасауда сурет салу, мүсіндеуді қолданатындай дәрежеге көтерілуі тиіс» - деп көрсеткен болатын.

Бастауыш мектеп жасындағы оқушылардың үй тапсырмасы – өз бетімен білім алудың алғашқы қадамы. Үй жұмысы оқушы ойының және дәлелдемелерінің жолдарын, тәсілдерін және құралдарын өзі іздеуге мәжбүр ететін болғандықтан ол оқушының ойлау іс – әрекетін шапшаңдатады. Қасында мұғалім не жолдастары болмағандықтан, жұмыс барысында өзін – өзі бақылауға үйретеді, еңбекті ұйымдастыру білігі мен дағдыларын қалыптастырады.Үй тапсырмасы шағын шығармалар жазуға арналып, сонымен қатар қоршаған орта туралы байқағандары мен бақылағандарын қорытып жазуы сияқты оқушы құзіреттілігін дамытатын жұмыс түрімен ерекшеленуі мүмкін.

Оқушыларға анкеталық сауалнама беру арқылы зерттеу жасауымызға да болады. Оның мазмұны мен нәтижесі төмендегідей:[ 1. Сен үй тапсырмасын қалай орындайсың? а) өз бетінше; ә) кейде ата – ананың көмегін қажет етемін; б) үнемі ата – ана қадағалауымен; Мұнда оқушылардың 12 пайызы өз бетімен орындайды, 34 пайызы ата – ана көмегін қажет етеді, 52 пайызы оқушының ата – ананың көмегінсіз орындай алмайтындығын көрсеткен. 2. Үй тапсырмасын өз бетіңше дұрыс орындауға қандай жағдай кедергі болады? а) жаңа сабақты түсінбеуден; ә) мұғалім орындайтын жолын түсіндірмейді; б) ата – анам көмектеспейді. Бұл сауалнама нәтижесінде - оқушылардың 18 пайызы жаңа сабақты түсінбегендігін, 30 пайызы мұғалімнің нұсқау бермегендігін, 52 пайызы ата – ананың көмектеспейтіндігін белгілеген. 3. Үй тапсырмасының қандай түрде берілгендігін қалар едің? а) тек оқып келу; ә) құрастыру, шешу; б) түсінгенін жазып келу; Мұнда 18 пайызы тек оқып келуді белгілесе,

61 пайызы құрастыру, шешу, 21 пайызы оқып, әрі жазып келуді белгілеген. 4. Үй тапсырмасын бағалауды қалай жүргізгенді қалайсың? а) сабақ үстінде; ә) жинап алып тексеру; б) жауап беруге қиналамын; мұнда 72 пайызы сабақ үстінде бағалауды, 22 пайызы жинап алып тексеруді көрсеткен, 6 пайызы жауап беруге қиналған. Сауалнама арқылы үй тапсырмасын орындауда балаларда әлі дербестік қалыптаспағандығы және өз бетінше тапсырма орындау жауапкершілігін толық көрсете алмайды деген ой түйіндейміз. Бастауыш сынып оқушыларының үй тапсырмасын өз бетінше орындау жауапкершілігін қалыптастырудың тиімді жолдары:

1.Оқушының үй тапсырмасын дұрыс, өз бетінше орындауына мұғалім мектепке келген күннен бастап бағыттап, талап қою.

2.  Баланың жасы неғұрлым кіші болса, соғұрлым берілген тапсырмада қызықты болуы шарт.

3.  Берілген тапсырма ойын оятып, қабілетін дамытатын, талдап, жинақтап, салыстыруға берілетін болу қажет.

Мұғалім кейде үйге тапсырма бергенде жеке пәннің жүйесі тұрғысынан ғана қарап, сол күні басқа пәндерден беріліп жатқан тапсырмаларды ескермейді. Бастауыш мұғалімі мұны тиянақты қарауына мүмкіндігі бар. Өйткені бастауышта жүретін жеке оқу пәндерінің көбі бір мұғалімге жүктелгендіктен, бұл өзекті мәселені шешуге болады. Мысалы: - Дүниетану пәні бойынша үй тапсырмасы табиғатқа тікелей бақылау жасау, суретке түсіру, картасын сызу, тәжірибе қою, табиғи заттардан коллекция жасау, табиғат материалдарынан түрлі заттар құрастыру; -Әдебиет пәні бойынша шығарма жазу, сурет салу, өлең құрастыру, сөзжұмбақтар құрау, ертегі кейіпкерлеріне мінездеме, рөлдік ойындар;

 

 

 

 

 - Қазақ тілінен ертегілер, мәтіндер құрастыру, ребустар бойынша сөйлемдер құрастыру, дыбыс түрлерін ажыратуға тапсырмалар; Үй тапсырмасын орындауға берілген тапсырмалар түрлендіріліп, ойластырылған болса, ол баланың кез- келген тапсырмаларды өз бетінше дербес орындауға құлшынысын, танымдық қабілетін дамытып, құзыреттілігін, өз бетінше біліп, тануға деген белсенділігін қалыптастырып, қызығушылығын арттырады. Сонымен қатар, ырықты зейін, рефлексия, құзіреттілік, өзін – өзі бақылау сияқты әрекет амалдың ішкі жоспары сияқты басты – басты жаңа қабілеттер пайда болады.

Қазақ елі әлемдегі дамыған елдермен тең дәрежеде білім алуы жастарымыздың қолында. Олардың ақыл – ойын барынша дамыту үшін білім беру жүйесін тиімді құра білген ұлттың еңсесі биік, абройы жоғары, мерейі үстем болары сөзсіз.

 

ВЕТЕРИНАРИЯ МАМАНДАРЫН ДАЙЫНДАУДАҒЫ ИННОВАЦИЯЛЫҚ БАҒЫТТАР

Алматы облысы Алакөл ауданы Тоқжайлау ауылы Тоқжайлау политехникалық колледжінің Өндірістік оқыту шебері

Джасимбекова Айгуль Батырбековна

 


Ветеринария мамандықтары мал өсіретін, оны пайдаланып, өнімдерін өңдейтін, сақтайтын, тасымалдайтын, саудалайтын нысандарда ветеринариялық талаптардың орындалуын қадағалайды. Бұл саладағы мемлекеттің халықаралық ұйымдардың (Халықаралық індетке қарсы бюро, сауда ұйымдары, әртүрлі экономикалық, кедендік одақтар) заңнамалық, қалыптамалық құжаттарының талаптарына сәйкес экспорт-импорт, транзит әрекеттерін іске асырады. Бұл бақылауды ауылдық округтен бастап, аудан, қала, облыс, республика дәрежесіндегі мемлекеттік инспекторлар қамтамасыз етеді. Әрбір ауылдық, аудандық округте мемлекеттік басқаруды қамтамасыз ететін полиция, салық, санитариялық-эпидемиология инспекторларының қатарындағы төртіншісі &ndash ветеринариялық инспектор.

Елбасы жолдауында аграрлық университтердің рөлін қайта қарау керектігін, оларға диплом беріп қана қоймай, ауыл шаруашылық кешенінде нақты жұмыс істейтін немесе ғылыммен    айналысатын    мамандарды    дайындауға    тиіс    екендігін    айтты. Өйткені,   агроөнекәсіп саласы өте күрделі болып саналады.                                                                         Жұқпалы індеттің шекарасының болмауына байланысты ветеринариялық медицина қызметі бүкіл ел аймағында ғана емес, халықаралық дәрежеде үйлестіріледі. Бұл салада туындайтын мәселелер шекараның, әуежайлардың, туризмнің   жабылып,   олардың   зор шығындарға ұшырауына себеп болады.

Осындай күрделі мамандықты игеру үшін Қазақстандағы 6 аграрлық университеттерде ветеринария мамандарын дайындайды. Ондай оқу орнының бірі және бірегейі, көрнекті ғалым, ҚР ҰҒА Вице-президенті, академик Есполов Тілектес Исабайұлы басқаратын Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті. Университетте ветеринариялық медицина және ветеринариялық санитария мамандықтары қамтылаған және білім беру жүйесі үш сатыдан тұрады: бакалавриат, магистратура және докторантура.


 

 

 

 

БАСТАУЫШ СЫНЫП МҰҒАЛІМДЕРІНІҢ ӨЗІН-ӨЗІ ТӘРБИЕЛЕУІ ЖӘНЕ КӘСІБИ ШЕБЕРЛІГІН ҚАЛЫПТАСТЫРУЫ

 

Талдықорған қаласы

№27 орта мектеп гимназия бастауыш сынып мұғалімі Болатқанова Әдемі Оразайқызы

 

Қазіргі кезде білім беру үрдісінде сабақтың дәстүрлі емес, яғни жаңа түрлері қолданылып келеді. Олар

– тренинг сабақтар, дебат сабақтар. Бұл сабақтардың негізгі мақсаты – оқушылардың қисынды ойлау қабілетін дамыту. Сондықтан университет жағдайында болашақ педагогтердің таным белсенділігін арттырып, оларды оқу-тәрбие үрдісінде инновациялық технологияны пайдалануға дайындау қажет. Ол үшін студенттердің үнемі ізденуіне жол беріп, кәсіби шығармашылық әрекетін қалыптастыру керек.

Бүгінгі біздің қозғап отырған мәселеміз, мұғалімнің жан-жақтылығы. Жалпы мұғалім ол тек білім беруші ғана емес, бала жүрегіне жол табатын психолог болуы шарт. Ал мұғалім әлемдік білім беру жүйесінен мол ақпарат алып отырса, оның шәкіртке берген білімі нәрлі болады, кәсіби даярлығы мол мұғалімнің ілімі ғұмырлық сақталады деген тұжырым жасаймыз.

Бала бойына білім нәрін себетін басты тұлға – ұстаз. Яғни жас ұрпақты оқытуда тиімді жағдайлар жасау көбіне мұғалімге тікелей байланысты. Мемлекетіміздің жарқын болашағы мен гүлденуі үшін қазіргі жоғары оқу орнында мұғалім қандай болуы керек? деген заңды сұрақтар тууы сөзсіз. Білім берудің ұлттық моделіне көшкен қазіргі оқу орнына ойшыл, зерттеуші, өз ісіне қатып қалған қасаңдық пен жаттандылықтан аулақ, өмірлік қызметте педагогикалық үйлестіруді шебер меңгерген, психолог- педагогтік диагностика қоя білетін іскер мұғалім қажет.

Мұғалімнің кәсіби біліктілігін шыңдаудың үздіксіздігі оның шығармашылық қабілетінің дамуының кепілі және өзіндік жеке педагогтік тәжірибесінің дамуының алғы шарты болып табылады. Ұстаздың кәсіби шеберлігінің негізі:

Біріншіден, мұғалімнің өмірге көзқарасы, оның идеялық нанымы.

Екіншіден, пәнді жетік білуі, ойын оқушыларға толық жеткізу үшін жан-жақты қасиеттерді бойына сіңіруі, моральдық нормаларды білуі.

Үшіншіден, оқыту мен тәрбиелеудің әдіс-тәсілдерін міндетті түрде меңгеруі тиіс. Педагог көп біліп қана қоймай, сол білгендерін оқушыға бере білуі қажет.

Ұстаз шеберлігінің төртінші құрамды бөлігі педагогикалық әдеп деуге болады.

Сонымен, педагогтік шеберлік – тек қана мұғалімнің жалпы жан-жақты және әдістемелік сауаттылығы ғана емес, ол – әр сөзді оқушыға жеткізе білуі, олардың толық қабыл алуын, толғанып бойға сіңіруін үйретуі.

Педагогикалық әдеп – мұғалімнің әрбір нақты іс үстінде тәрбие мәселесінің ең ұтымды әдіс-тәсілдерін қолданып оқушыларды еліктіріп әкететін кәсіптік сапасы. Оқушылармен қарым-қатынас тұрғысынан қарағанда педагогикалық әдеп мұғалімнің жан-жақтылығының, оның идеялық сенімінің, жүріс-тұрыс мәдениетінің, жалпы және арнаулы білімінің, мамандығына байланысты ізденіс жемістері қорының жиынтығы іспетті. Шебер педагог болмай тұрып әдепті педагог болу әсте мүмкін емес.

Қазіргі заманда білім беру әлеуметтік құрылымның маңызды элементтерінің біріне айналды. Дүние жүзінде білімнің маңызды рөлі артты. Адамның болашағы оның қазіргі алған білімінің сапасына, көлеміне, ойлау деңгейіне байланысты.

Мұғалімнің кәсіби деңгейі мен әлеуметтік беделі оқушы жүрегіне жол таба білумен мөлшерленеді. Бүгінгі күн талабы тұрғысынан қарасақ, оқыту ісі тек сабақ беру ғана емес, оқытудың басты міндеті: мұғалімнің білім беруі және оқушының білім алу қызметтерінің біріккен түрі екендігінде. Өскелең заман


 

 

 

 

әрбір студенттіжеке тұлға ретінде тәрбиелеуді қажет етуде. Сондықтан студент қызметін басымдау етіп, үйренуші тұлға тек шәкірттер екенін ескеріп, білім беру ісін ұйымдастыруды дамыту жоғары оқу орынының бүгінгі басты нысанасы болмақ. Ұстаз шәкірттің білім алуға деген құлшынысын тудыра алмаса, оның ынтасы, пәнге қызығуы қалыптаспайды. Өйткені, мұғалім тақырыпты бастан-аяқ талдап, өзі түсіндіріп, тек аз уақыт оқушының жаттығуды өзі орындауына ғана көңіл бөледі. Ал қазіргі жаңа технологияға байланысты білім беруді студент өзі ізденіп, жаңа тақырыпты оқып, түсініп, пәнге байланысты әдебиеттермен жұмыс жасап, жолдастарымен ой бөліссе, өз білгенін көпшілікке жүйелі түрде жеткізе алса, онда ұстаз нәтижеге қол жеткізеді.

Бүгінгі таңда жоғары оқу орнындағы студенттерге білім берудің сапасы мен деңгейін жан-жақты көтеру жаңаша ойлайтын, оқыту мен тәрбиенің жаңа технологиясын күнделікті жұмысында қолдана білетін оқытушылардың қолынан ғана келеді. Жас ұрпаққа саналы тәрбие мен сапалы білім беру, ең алдымен, мұғалімнің кәсіби даярлығына, оның іс-тәжірибесінің қалыптасуына байланысты. Сондықтан болашақ мұғалімнің кәсіби біліктілігін жоғары оқу орнында жүйелі қалыптастыруға тиіспіз. Әсіресе, болашақ мұғалімдерді оқытуда тиімді әдіс-тәсілдерді, озат тәжірибелерді сараптап, шығармашылықпен жұмыс атқарып, олардың жеке шығармашылығын қалыптастыруға көңіл бөлу қажет.

Кәсіби біліктілікті арттыру – басты мақсат.

Еліміздің болашағы мұғалімнің білімі мен біліктілігіне, рухани әлеуетіне, құқықтық және саяси мәдениетіне байланысты. Білім беру жүйесін одан әрі жетілдіру, мемлекеттік білім беру стандартын жүзеге асыру, жаңа буын оқулықтарын оқыту үрдісіне енгізу тәрізді келелі мәселелер ұстаздарға шеберлік пен іскерлікті, кәсіби дайындығының сапасын өсіру және дамыту міндеттерін қойып отыр.

Біздер, әрбір адам қоғамның дамуынан, қоршаған әлемнің, академик В.Вернадскийдің айтуынша, ноосфераның өзгерістерінен артта қалып келеміз. Сондықтан бұл мәселе әр адамның жасына, қызметінеқарамай, үнемі білім алу қажеттлігін арттыра түсетін фактор ретінде қарастырылады.

Осыған орай, мемлекетіміздегі білім беру жүйесін модернизациялаудың 2015 жылға дейінгі тұжырымдамасындағы басты мәселе де “өмірлік білімнен – баршаға өмір бойы игерілетін білім ұстанымына” өту болып отыр.

Білім және ғылым министрлігі үстіміздегі оқу жылы бірінші рет тамыз педагогикалық кеңестерін мұғалім мәселесіне арнап, “Егемен Қазақстанның мұғалімі: оның әлеуметтік беделі мен кәсіби мәртебесі” деген тақырыпта өткізді. Мұғалімнің әлеуметтік беделі мен кәсіби мәртебесін көтеру қажеттігін алдымен білім беру және ғылыми қызметкерлерінің ІІ респуликалық сиезінде еліміздің Президенті Н.Назарбаев айтқан болатын.

Мұғалімнің кәсібилігі туралы әңгіме қозғағанымызда өте көп мәселелік сұрақтар туындайды. Сөз жоқ, мұғалімнің кәсіби деңгейін оның оқушыларға тиісті дәрежеде білім беру, біліктілік пен дағдыларды қалыптастыру тұрғысынан бағалау қажет-ақ.

Қазіргі өмір талабына сай педагогикалық жоғары оқу орындары білімді мұғалім ғана емес, әрі тәрбиеші, әрі қоғамшыл, әрі зерттеуші, әрі ұйымдастырушы мұғалім даярлау – күрделі үрдіс.

Бүгінгі білім беру саласындағы көкейкесті мәселенің бірі – біліктілікті арттыру. Яғни біліктілікті арттыру жүйесінің жаңа дидактикасын жасау.

Педагогика саласында “біліктілік” термині әр түрлі аспектіде, соның ішінде кәсіби даярлық, кәсіби шеберлік мәселелеріне жақын қарастырылады. Н.Кузьмина “кәсіби біліктілік – іс-әрекеттің сапалылығының сипаттамасы және еңбектің ең жоғарғы бағасы, ал іс-әрекеттедегі кәсіби біліктілік – бұл маманның кәсіби міндеттерді шешуде бүгінгі заманға сай мазмұн мен жаңа сараланатын, іс- әрекеттің субъектісіне, нақты мамандық өкіліне сапалы мінездеме мен баға беру” деп атап көрсетті.

Кәсіби біліктілік – бұл кәсіби іс-әрекеттегі субъекттің үнемі өсу үстінде болатын өзін-өзі дамыту үрдісі. Осыдан келіп кәсіби біліктілікті іс-әрекеттегі субъекттің жеке интегративті қасиеттерінің мінездемесі ретінде қарастырудың өзектілігі туындайды.

Кез келген білім беру мекемесінде кәсіби шеберлікті көтеру мәселесі, педагогикалық ұжымды қалыптастыру кезеңінен басталады. Оқытушының кәсіби шеберлігін, біліктілігін көтеру – білім беру сапасын көтерудің ең маңызды шарттарының бірі.


 

 

 

 

Кәсіби шеберлікті қалыптастыру – оқытушының шығармашылық жеке тұлғасын қалыптастыру, жаңаны қабылдауға деген дайындықты қалыптастыру, педагогикалық инновацияларға деген қабылдауларын дамыту.

Білік – игерілген білімдер мен өмірлік тәжірибе негізінде орындалуы тез, дәл, саналы теориялық және тәжірибелік әрекеттерге даярлығы. Жүйенің мазмұны мен мақсатын, әдіс-формаларын, ұстанымдарын, білім алушылар мен оны ұйымдастырушылар арасындағы қарым-қатынасты өзгерту жаңа нәтижелерге әкеледі. Бұл мәселені шешудің жолдарының бірі – осы дидактикалық жүйедегі негізгі бөлік оқытуды жаңаша ұйымдастыру немесе технологияландыру деп түсінеміз.

Орыстың белгілі педагог ғалымдары Н.Крупская, А,Луначарский, А.Макаренко, В.Сухомлинский, Н.Блонский, т.б. мұғалім даярлаудың негізін қалаушылар. Қазіргі ғалым педагогтар, психолог әдіскерлер В.Сластенин, С.Полянский, Л.Керімов, А.Қадыров, А.Щербаков, К.Әбдімажитұлы, Н.Кузьмина, т.б. жоғары оқу орындарын білім мен біліктілікті, кәсіби іскерліктерін жетілдірудің және мұғалімдерді мұғалімдік мамандыққа даярлаудың бірден-бір үрдісі ретінде дәлелдейді.

Кәсіптік білімнің негізі – жалпы және политехникалық білім.Мұғалімнің жеке басының үлгісі – кәсібилікпен біте қайнасқан қасиет. Сонымен мұғалімнің кәсібилігі іс жүзінде жас ұрпақты өмірге әлеуметтік қажеттілік деңгейінде дайындап шығаруды қамтамасыз ететін оның психологиялық, педагогикалық және ғылыми-пәндік білімдері мен оларға сәйкес мәдени-адамгершілік бейнесі және имиджінің жиынтығының жоғары сатысы болып табылады.

Педагогикалық әрекеттің шыңына апаратын келесі баспалдақ – кәсібилік. Қоғамның жаңаруы мен қарыштап дамуы оның азаматтарының барлық саладағы кәсібилігіне байланысты. Осы мәселені терең зерттеген А.Маркова мұғалімнің кәсіби деңгейге көтерілуінің мына төмендегідей психологиялық критерийлерін анықтаған:

1.    Объективті критерийлер: мұғалімнің өз мамандығына қаншалықты сәйкес, әлеуметтік тәжірибеге қосар үлесі қандай екендігі. Жоғары еңбек көрсеткіші, әр түрлі мәселелерді шығармашылықпен шеше алу біліктері, т.б. жататындығын атап өтеді.

2.    Субъективті критерийлер: адамның мамандығы қаншалықты оның табиғатына, қабілеттері мен қызығуларына сәйкес. Мұғалім еңбегіндегі субъективті критерийлерге, сондай-ақ, кәсіби-педагогикалық бағыттылық, кәсіптің маңыздылығын, оның құндылығын түсіну, маман иесі ретінде өзіне позитивті көзқарастың болуын жатқызады.

3.    Нәтижелі критерийлер: мұғалім өз ісінде қоғам талап етіп оытрған нәтижелерге қол жеткізіп отыр ма деген мәселе. Бұған қатысты қазіргі уақытта әр түрлі түсінік бар екені белгілі. Біреулер нәтиже ретінде оқушылардың білімдерінің стандартқа сай болуын алса, енді біреулері олардың қарым-қабілетін дамытуды алады, ал кейбіреулері оқушылардың өмірге дайындығын басты назарда ұстайды.

4.    Шығармашылық критерийлеріне: мұғалімнің өз кәсібінің шекарасынан шыға алу, сол арқылы өз тәжірибесін, еңбегін өзгерте алуы жатқызылады. Шындығында да шығармашыл мұғалім үшін біреудің тәжірибесін қайталағаннан гөрі өз жаңалықтарын, білгендері мен түйгендерін басқаларға ұсына алудың шығармашылық бағыттылықтың болуының мәні зор. Тек сонда ғана ол өз оқушыларының дамуына қол жеткізіп, өзінің кәсіп иесі ретіндегі ішкі сұраныстарына жауап бере алады.

Болашақ мамандардың кәсіби құзырлылығын қалыптастыру мәселесінің теориялық негізін айқындау “компетенция”, “компетенттілік” ұғымдарының бірлігі мен ерекшеліктерін қарастырумен тығыз байланысты.

Ғылыми әдебиеттерд бұл ұғымдарға әр түрлі бағытта анықтамалар берілген. “Компетенция” ұғымы латын сөзінен шыққан, ол адамның мәселелерге жақсы хабардарлығын, танымдар мен тәжірибелерді меңгеру аумағын білдіреді.


 

 

 

 

БАСТАУЫШ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ҚАЗАҚ ТІЛІНЕН САУАТТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ

 

Талдықорған қаласы

№27 орта мектеп гимназия бастауыш сынып мұғалімі

Жазылбекова Сания Кадирсизовна

 

Тек білім ғана бәсекеге қабілетті тұлғаны қалыптастыра алады. Сондықтан да мұғалім сапалы білім, салиқалы ой - өрісі кең тұлғаны қалыптастыруы үшін 45 минуттық сабағын қазіргі заманғы білім берудің жаңа технологияларын қолдана отырып өту керек. Осы жерде орыс педагогы А.С.Макаренконың «45 жыл мұғалім болса да 45 минуттық сабағына дайындалып келу керек» деген нақыл сөзін еске алуға болады. Мұғалім оқушыны тек қана мектептің бағдарламасымен шектеліп қалдырмай, теориялық білімдерін практикалық жұмыстармен, өмірмен байланыстыра білуге үйрету керек. Осындай әдіс - тәсілдерді түрлендіріп, жүйелі түрде пайдаланып мұғалімнің шәкірттері өз бетімен жұмыс істеуге тез үйренеді.

Мектептегі оқыту процесі сауат ашудан басталатыны белгілі.Сондықтан баланың сауаттылылығын дамытудың орны да ерекше. Сауаттылық жұмысының негізгі міндеті – балаға сауатты жазуға , яғни оған оқу мен жазуды үйрету.Сонымен қатар , сауаттылық барысында оқушылардың тілі мен ой –өрісін жетілдіруге де баса назар аударылады.Соның нәтижесінде жас ұрпаққа тиісінше жалпы білім негіздерін меңгертіп, адамгершілік, патриоттық тәрбие беруге негіз қаланады

Сауатты жазуға үйрену жұмысы граматикаға сүйенеді.Олай болса белгілі бір жазу ережесіне негіз болатын граматикалық құбылыстар сапалы түрде ұғындырылып, содан кейін қорытынды шығарылуы қажет.

Сыныптарда сауатты жазуға үйрену үшін сөздерді дыбыс құрамына , буын жігіне ажырату жұмысы әріп қалдырып кетпеуге , әріп алмастырып алмауға бір сыпыра көмектеседі.Сөздердің ұқсастықтары мен ерекшеліктерін, теріс жазылуынан мағына бұзылатынын балаларға ережені түсіндіргенде де , жаттығулар жүргізгенде де , олардың жазуларынағы қателерді түзеткенде де көрсетіп, түсіндіріп отырудың пайдасы көп.

Сауат ашу кезінде оқу мен жазу жұмыстары өзара тығыз байланыста болады. Жақсы оқи алатын бала таза да сауатты жаза біледі, ал , жазуды жақсы меңгерген оқушы оқуды жеңіл меңгереді.Бір сабақтың өзінде оқу қызметі мен жазу жұмысы бірін-бірі алмастырып және бірін меңгеруге екіншісінің көмегі тиіп отырады.

Жазу, таза жазу, дұрыс жазу, сауатты жазу – қай тілдің болмасын басты ұстанымы. Сауатты жазудың алғышарты бастауышта қаланады. Мектеп табалдырығын аттаған балаға бірінші сыныптан бастап дұрыс сөйлету үшін сөздердің дыбыстық жағы, дұрыс айтылуы қадағаланады.

Оқушының орфографиялық нормаға сай дұрыс жазуы – бастауыш сынып мұғалімінің маңдай терінің жемісі. Бастауыш сыныпта бағдарламаға сәйкес жоғарыда көрсетілген білім-білік дағдылары қалыптасқан оқушылар сауатты жазуға дағдылану барысында графикалық түрде қарым-қатынас жасау мүмкіндігіне ие болады. Осы арқылы жазуын ғана емес, сөйлеуін және таным мүмкіндіктерін жетілдіре алады. Таза жазу дағдысының алғашқы бастамасы әріптің әрбір бөлігін дұрыс сызып көруі арқылы қалыптасады. Әдетте, мұғалім тарапынан оқушыға әдемі, сауатты жаздыру ғана емес, оқушының бүкшимей, басын тым төмен салбыратпай, денесін тік ұстап, өзін дұрыс игеруіне қатты көңіл бөлінеді. Бастауыш сыныбындағы қазақ тілі болғандықтан оқушылар жазу ережесін сақтап отырғанда ғана дұрыс жазуға үйрене алады. Сондай-ақ бастауыш сынып оқушыларына жазуға төмендегі талаптар қойылады:

-   Сөздердің арасындағы қашықтықты бір қалыпты сақтап отыру, бірте -бірте жазу қарқынын тездете түсу.

-   Түрлі диктанттар жаздыру, әсіресе, сөздік диктантының маңызы зор.


 

 

 

 

сөздікпен жұмыс істету.

-   Тақырыпқа байланысты орындау шарты әртүрлі болып келген жаттығуларды орындату;

-   Сөзді, сөйлемді тақтадан, кітаптан дұрыс көшіріп жазуға мән беру.

Оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы № 1081 қаулысымен бекітілген Орта білім берудің (бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру) мемлекеттік стандартына сәйкес әзірленді. Білім беру саласындағы мемлекеттік саясатты іске асырудың ұйымдастырушылық негізі Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы болып табылады, сонымен қатар, ол қазақстандық білімді жаңғыртуды жалғастыруды қамтамасыз етеді.

Биылғы оқу жылында үш құжатпен бірдей танысып, жаңа бағдармен жұмыс істегелі жатырмыз. Бұл құжаттарда қазақ тілі мен әдебиеті пәнін оқытуға байланысты өткен оқу жылдарымен салыстырғанда, үлкен өзгерістер бар. Осы мақсатты негізге ала отырып, «2013-2014 оқу жылында Қазақстан Республикасының жалпы орта білім беретін ұйымдарында ғылым негіздерін оқытудың ерекшеліктері туралы әдістемелік нұсқау хат», «Орта білім берудің (бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру) мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты», «Оқу бағдарламасы» құжаттарын бүге-шүгесіне дейін қарай келсек, бір-бірінің аралығындағы ұқсастықтары мен қайшылықтарын кездестіреміз.

Жаңа оқыту әдіс - тәсілдері арқылы қазақ тілін меңгерту жолында оқушылардың сауаттылығын арттыру. «Еліміздің ертеңі жас ұрпақтың қолында, ал жас ұрпақ тағдыры ұстаздың қолында» деп елбасымыз атап айтқандай, оқушылардың талантын ашу – менің күн тәртібімдегі өзекті мәселелардің бірі. Бұл мақсаттарды жүзеге асыру үшін сабағымда белсенді оқыту, диалогтік оқыту, сыни тұрғыдан ойлау стратегиясына мән беріп оқыту технологиясын қолданып келемін. Белсенді оқытуда қысқа әңгіме, ойын түрлері, сөздік ойыны т. б. атауға болады. Өзім беретін 2- сыныпта оқыту технологиясы бойынша оқушылардың оқу, тыңдау, айту, жазу дағдыларын дамытудамын. Көбінесе топтық жұмыс жасап, достық қарым - қатынасты нығайта отырып, ұлттық бірліктің жарасымына жол ашамын. Сонымен бірге оқушылардың теориялық білімдерін дамыту мақсатында. 1. Оқушыларға теориялық білім береді. 2. Тілін дамытады.

3. Ұлттық құндылықтарды бағалай білуге, құрметтеуге үйретеді. 4. Ізденушілік, зерттеушілік әрекетін ұйымдастырады. 5. Оқушының оқуға, білуге деген ынта - ықыласы артады, білім алуға әрекеттенеді.

6. Сауаттылықты дамыту Бастауыш орыс сыныптарындағы 2-сыныпта қазақ тілі сабағында буын, сөз қосарлары анық естілетін сөздерді өтеді. Қысқасы, 2-сыныпта оқушыларға диктант жаздыру И әрпі, я, ю әріптерін оқытуда оны сауатты жазуға үйрету. Ерекше ескерілетін жай – я , Ю әрпінің жазылу ережелері жазылатын сөздердің өте жиі аңғарту үшін бірнеше жаттығу Ю әрпінің емлесі орындау керек. Солай Ережелерден кейінгі жаттығулар алған Т мен Д әріптерін Дауыссыз қ мен ғ-ның, Дауысты дыбыстың әсерімен қ Дауыссыз к мен г Үнді дыбыстарды 2- сыныпта тәптіштеп өтіледі. Бастауыш қазақ тілі сабағында оқушылардың сауаттылығын арттыру жолдарында қосымша тапсырмалар беремін. 1. Дыбыстарды тіркестіріп сөз жасаңдар; 2. Түсіп қалған буынды табу; 3. Тиісті сөздерді тауып, сөйлемді аяқтау; 5. Берілген сөздерден сөз құрастыру; 6. Сөздердің мағынасын табу; 7. Сөздерді сәйкестендіру; 8. Орны ауысқан сөздерден сөйлем құрап жазу; 9. Берілген мақалдардың сыңарын табу;

10.  Түсіп қалған әріпті тап

11.  Жаттығу жұмыстары

12.     Грамматикалық ойындар т.б Сонымен бірге ұлттық ойын түрлерін де кезектестіре, сабақ тақырыбына байланысты пайдаланамын. Жаңа материалдарды түсіндіру кезінде «Бәйге», «Көкпар»,

«Асық» секілді ойындарды ойнатамын.

Сауаттылық жазу дағдыларын қалыптастыру мақсатында жүргізілген жұмыстар осындай жұмыстар

-        Оқушылардың сауаттылығын қамтамасыз етуге, олардың сауаттылық деңгейін тексере отырып,білімдегі кемшіліктерді жоюға;

-   Оқушының тіл байлығын арттыра отырып , ойлау қабілетін, байқампаздығын дамытуға.

Сауаттылық дамыту барысында тіл дамыту сабағында оқушының шығармашылық даму кезігдегі қалыптасатын дағдылары

-   Өз ойын-пікірін жеткізе білуге;


 

 

 

 

-   Ізденгіштікке ұмтылуға;

-   Құбылыстарды шынайы бағалай білуге;

-   Толық фантазиялық еркіндікке;

-   Орфографиялық сауаттылықты нығайту оң әсерін тигізіп, жақсы нәтиже береді деп есптеймін. Ойын                -                  балалардың          шынайы           ойлап              тапқан  шындығына                      тез,             еркін      енуіне,    өзіндік

«Менің»қалыптастыруға және шығармашылыққа, белсенділікке, өзін - өзі дамытуға мүмкіндік береді. Ойын - әрқашан білім бола отырып, баланы білім алуға, еңбекке дайындайды.

Бастауыш сыныптарда сауаттылықты арттыру барысында ойын технологиясын пайдалану. Қазіргі өркениетке ұмтылған қоғам талабына сәйкес, Қазақстан Республикасының дамыған елдерімен иық тіресіп тұру үшін, еліміздің болашағы мен қазіргі кезеңі үшін білімді, зерделі, өз бетімен іс - әрекет ете алатын, қоғамнан өз орнын таба алатын шәкірттерді дайындау ұстаздың міндеті. Мектептегі оқушы өмірінің көп бөлігі 45 минуттық сабақ кезінде өтеді. Міне, осы кезде оқушы тек білім алып қана қоймай шығармашылықпен зерттей білуге үйренуі керек. Білімді алуда іс - әрекетке үйренген баланың бойында алған білімі ұзақ уақыт сақталады және ол жұмыс істеуге, ізденуге, таңдауға, т. б. үйренеді. Сол үшін ескі дәстүрлі сабақтан қашып, ең озық, тәжірибеден өткен технологиялардың бірінің тиімділігін сәйкес таңдау қажеттілігі туады. Біркелкі сабақ оқушыны зерігу мен жайбарақаттылыққа алып келеді. Ал зерігу болған жерде шығармашылыққа жол жоқ. Мен сол себепті «Ойын технологиясын қолдану арқылы бастауыш орыс сыныптағы қазақ тілі мектептің қазақ тілі сабақтарында ауызекі сөйлеу дағдысын дамыту» деп өзімнің проблемалық тақырыбыма сүйенемін. Әрбір ұстаздың мақсаты - сабақ сапасын көтеру, түрлерін жетілдіру, сабаққа оқушының қызығушылығын арттыру. Сондай - ақ бүгінгі таңда елімізде оқыту мазмұны жаңартылып, сабақтарда озық технологияларды қолданудамыз. Сондай технологияның бір түрі

-   «Ойын арқылы оқыту» технологиясы..«Егеменді еліміздің тірегі – білімді ұрпақ» десек, білімнің негізі бастауышта қаланатыны белгілі. Бастауыш орыс сыныптағы қазақ тілі оқушы білімін дамытып, танымдық қабілетін сомдауға үлкен үлес қосады. Балаларды оқытуда және тәрбиелеуде ойынның ролі педагогикада бұрын да, қазір де қарастырылып келеді. Алдыңғы қатарлы педагогтардың бәрі де ойынды нағыз керекті және маңызды іс - әрекет деп түсінеді. Ойын балалар үшін сауатты жазу да, еңбек те болып табылады. Ойын – айналадағы дүниені тану тәсілі. Ойын балаларға өмірде кездескен қиыншылықтарды жеңудің жолын үйретіп қана қоймайды, ұйымдастырушылық қабілетін қалыптастырады. А. С. Мокаренко: «Ойын - балалар өмірінде өте маңызы зор нәрсе, үлкендердің қайраткерлігі, жұмысы, қызметі қандай маңызды болса, балалардың ойыны да сондай маңызды. Ойында бала қандай болса, өскен кезде жұмыста да, көбінесе, сондай болады.

Сондықтан болашақ қайраткер, ең алдымен, тәрбиені ойын арқылы алады,»- деп балалар ойынын жоғары бағалаған. Тиімді қолданылған ойын мұғалімнің түсіндіріп отырған материалын оқушылардың зор ынтамен тыңдап, берік меңгеруіне көмектеседі. Өйткені төменгі сыныптағы оқушылардың аңсары сабақтан гөрі ойынға ауыңқырап тұрады. Қызықты ойын түрінен кейін олар тез серігіп, тапсырманы ықыластана әрі сапалы орындайтын болады. Сабақта және сабақтан тыс уақытта қолданылатын ойындарды төмендегідей топтастыруға болады. Әрбір ойынның бала үшін білімділік мақсаты ғана емес, тәрбиелік, танымдық мақсаты зор. Ойын Дидактикалық Логикалық «Ақсүйек» «Сергіту сәті» «Сөз құрау»

«Жұмбақ есеп» «Әріпті кубиктер» Ойынға қойылатын әдістемелік талаптар: - Ойынның мақсаты нақты және керекті көрнекіліктер мен материалдар күн ілгері дайындалып, оңтайлы жерге қою. - Ойынға кірісер алдында оның жүргізілу тәртібін оқушыларға әбден түсіндіру. - Ойынға сыныптағы оқушылардың түгел қатысуын қамтамасыз ету. - Ойын үстінде шешім қабылдай білуіне, ойлана білуіне жетелеу. - Ойын түрлерін бағдарламаға сай іріктеп алу. - Ойынды баланың жас ерекшелігіне қарай түрлендіріп пайдалану.

-   Қарапайым ойыннан қиын ойынға көшу. - Міндетті түрде ойынның қорытындысын жариялау қажет. Бастауыш орыс сыныбында қазақ тілі сабағындағы ойында грамматикалық тапсырмалар көп болу керек. Ұлттық ойын ойнау баланың салт - дәстүріне, әдет - ғұрпына деген сүйіспеншілігін арттырады және адамгершілік құндылықтарын қалыптастырады. Мәселен, ұнамды әдеттер - өзара қарым - қатынастар, адамгершілік сезімдері дамиды. Еңбек ету барысында ұйымшылдық, жауапкершілік, парыздық сезімдер сияқты қасиеттер қалыптасады. Оқушының бәрі жақсы оқығысы келеді. Бірақ олардың ақыл - ой қабілеті бағдарламадағы берілген материалды ұғуға бірдей емес. Оқушылардың кейбіреулері мұғалімнің түсіндірген сабағын тез ұғады, кейбіреулері керісінше. Сондықтан барлық


 

 

 

 

оқушыны білімге бірдей жетелеу үшін өз мүмкіндігіне сәйкес сабақты меңгерту, тілін, ой ұшқырлығын дамыту, өзіндік пікір айтуға жағдай жасау еркін шығармашылыққа жетелейтін, пәнге қызығушылығын арттыратын әдістің бірі - грамматикалық ойынның түрлері. Грамматикалық ойындар арқылы сабақтарда оқушылар әртүрлі жағдайды түсінеді, оны шешу жолдарын қарастырады. Жақсы ойынға бала бар ынтасымен беріліп, оны білуге, меңгеруге талпынып, алуан түрлі дағды, мәліметтерді алып, шеберліктерін шыңдайды. Мен өз сабағымда грамматикалық ойын түрлерін жиі пайдаланамын. Сабақта оқушылардың алған білімдерін одан әрі дамыту, тереңдету, олардың ізденімпаздығын арттыру, ой - өрісін кеңейту, шығармашылық қабілетін дамыту, сауаттылық белсенділігін арттыру мақсатын көздеймін. Қазақ тілі пәнінің фонетика, лексика, морфология, синтаксис салаларын оқытқанда тақырыпқа орай әртүрлі әдіс - тәсілдермен, шеберлікпен грамматикалық ойындарды енгізуге болады.

 

ОЙЫН ТЕХНОЛОГИЯСЫН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ САБАҚҚА ДЕГЕН ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ

 

Талдықорған қаласы

№27 орта мектеп гимназия бастауыш сынып мұғалімі Серік Таңнұр

 

Ойынның қай - қайсысы болса да белгілі мақсат, міндеттерді көздей отырып ұйымдастырылады. Себебі, ойын ойыншының адамгершілік, мінез - құлық, дене қасиеттерінің даналық жақтарын, әлеуметтік, қоғамдық мәселелерді астарлы да ашық қамтиды.

Ойын қалай, қашан пайда болған? Ойын тарихының шығуы адамзат тарихының бір бөлігі ретінде сонау аң аулау мен терімшілік уақытында қатар пайда болып, дамып келеді. Содан бізге жетіп, ойналған ойындар ағылшын ғалымы Э. Манкейдің пайымдауынша 5000 жылдай бұрын ойналса керек. Қазақтың қонақжайлылығымен бірге енген ұлттық ойындары да бала болмысына үлкен әсер ететіні хақ. «Отыз күн ойын, қырық күн тойын» деген сөз де содан шықса керек.

Ойын - бала тәрбиесімен егіз. Өйткені бала ойынсыз өспейді, жан - жақсыз дамымайды. Тек қимыл, қозғалыс қана дененің шынығып өсуін, жетілуін қамтамасыз ете алады

Халық ойындарын бүгінгі педагогикалық білім талаптарына сай іріктеп, ретті қолдана білсек, онда ол бала тәрбиесінің сапасын көтеріп, тиімділігін арттырады, сыныптан тыс тәрбие жұмыстарын жандандырады.

Ғалымдар, педагогтар ұлттық ойындарды зерттеп 5 топқа бөлген.

1.  Аңға байланысты ойындар

2.  Малға байланысты ойындар

3.  Түрлі заттармен ойналатын ойындар

4.  Зеректілікті, ептілікті, икемділікті қажет ететін ойындар

5.  Соңғы кезде қалыптасқан ойындар

Ойындар оқушылардың ақыл - ойын жетілдіріп, дүниетанымын, рухани деңгейін кеңейтіп, олардың қимыл - қозғалыс дағдыларын дамытады, алған білімдерін күнбе-күн өмірмен ұштастырады, басқа да адамгершілік мінез - құлықтарды бойына сіңіруге мүмкіншіліктер береді. Сондықтан, тәрбие жұмысында халық ойындарын ескерусіз қалдыруға болмайды.


 

 

 

 

Ойынның педагогикада, оқыту үрдісінде алатын орны Платон заманынан белгілі болған XVIII ғасырдың өзінде-ақ Ж. Ж. Руссо мен И. Г. Песталоцци ойын арқылы балаларды болашақ өмірге бейімдеу керек деп түсіндірген.

Ойынның сабақ барысында басты мақсаты – білім беруді ойынмен ұштастыру. Баланың ойынға белсенді түрде қатысуы оның ұжымдағы басқа да әрекеттерін айқындайды. Ойын бір қарағанда қарапайым құбылыс не әрекет сияқты болғанымен, ол ұжымдық әрекет. Ойын арқылы оқушы неге үйренеді?

1.  Өздігінен жұмыс істеуге үйренеді

2.  Сөздік қоры байиды, тілі дамиды

3.  Зейіні қалыптасады

4.  Байқампаздығы артады

5.  Өзара сыйластыққа үйретеді

6.  Ойынның ережесін бұзбау, яғни, тәртіптілікке баулиды

7.  Бір - біріне деген оқушы сенімі артады достыққа, ынтымақтастыққа баулиды

8.  Сабаққа қызығушылығы артады.

9.  Бір - бірімен жақын қарым - қатынаста болады.

10.  Қисынды ой - қабілетін дамытады.

Педагогикалық үрдісті жетілдіруде ойынның алар орнын қазақстандық ғалым Н. Құлжанова да зерттеген. Ойын бала үшін еліктеу, инстинкт, күнделікті негізгі әрекет және оның жеке өмірі, - деп дәлелдеген. Н. Құлжанованың айтуы бойынша ойынды әдептілік, тәрбиелік мақсатта пайдалану - баланың болашақ өміріне түзу жол салу, үлкендерге еліктеуі және өмірдің талаптарына сай бейімделуі басты педагогикалық мақсаттар. Ғалым «Бала ойында ғана тынығып», «жұмыс жасап», өсіп жетіледі.

«Оның ойлау қабілеті жетіліп, қарым - қатынас жасау мүмкіндігі артады»,- деп атап көрсеткен.

«Ойын – бала үшін өмірлік тәжірибе»,- деп М. Жұмабаев атап көрсетсе, «Ойын - баланың рухани дамуының негізі»,- деп Ж. Плаже, К. Левин, Л. С. Выгоский, Д. Б. Эльконин өз еңбектерінде атап көрсеткен.

1. Ойын - балалар үшін күрделі әрекет те бола алады. Балалар білімді ойын арқылы қабылдап, үлкендерден үйренеді. Сондықтан сабақтағы ойын оқушы білімін тыңдап, ой - өрісі кеңейте алады, білім алудағы қызығушылығы артады. Ойын арқылы бала көптеген мәліметтер алады, психологиялық ерекшеліктерін қалыптастырады. Баланың жас ерекшелігіне, сабақтың мақсатына сай ұжымдастырылған ойындардың берері мол.

Білім берудің жаңа технологияларын пайдалану бойынша мемлекеттік стандарт жобасында оқытудың ойын технологиясына үлкен мән берілген. «Пәндік, пәнаралық сипаттағы дидактикалық және сюжеттік, рөлдік ойындар білім алушыға өзін танытуға, жолдастарының пікірімен санасуға, көпшілік алдында сөйлеу қабілетін үйренуге, жан - жақты білімін көрсетуге мүмкіндік береді. Рөлдік, сюжеттік ойындардың көмегімен білім алушылардың коммуникативтік құзыреттілігін қалыптастыратын оқу міндеттерін шешуге болады. Ойын қарапайым тілдік жағдаяттарда білім алушыларды қарым - қатынас мәдениетіне тәрбиелейді», деп атап көрсетілген.

Сондай - ақ 12 жылдың білім беруде ұлттық ойындарға және шынайы өмірлік әрекетпен ойналатын ойындарға мән беріледі.

Ойын арқылы оқушының білімі мен бейімін, жеке тұлғалық қасиет - қабілеттерін арттыру мүмкіндіктері зерттелген. Ойындардың қажеттілігін іріктеп ала білу - ұстаз шеберлігіне байланысты. Оқушының тілін дамытуда сөздік ойындарын қолдану тиімдірек. Сондай ойындардың бірі – «Керекті сөзді тауып айт». Ойынның мақсаты - қажетті сөздерді дұрыс тауып айтуға жаттықтыру, оқушы зейінін қалыптастыру. Мұғалім сол сабаққа қатысты жалпылама сөзді атайды, оқушылар қажетті сөздерді атайды немесе жазады. Бұл ойын оқушыларды талдау жасауға да үйретеді. Мысалы: тіл дамыту сабағында

«Заттың атаулары» деген сөз аталса, оқушылар, бірнеше сөздер айтады және сұрақтар қояды. Жауаптарды жазады. Сондай - ақ оқушы зейінін қалыптастыруда «Кім тез, шапшаң» ойынын өткізуге болады. Бұл ойынды барлық сабақтарда қолдануға болады.

Сабақ барысында оқушылардың қызығушылығы, зейіні, тілін дамыту үшін грамматикалық ойындардың орны ерекше. Сабақта тиімді қолданылған ойын оқушылардың грамматиканы толық


 

 

 

 

меңгеріп, сауатты жазу дағдысына мол мүмкіндік береді. Оқушыларды өзбеттерімен жұмыс істеуге дағдыландырады, ізденімпаздыққа баулиды. Грамматикалық ойындардың ерекшеліктері де бар. Бұл ойын әр түрлі жағдаяттар арқылы жүзеге асады. Ойын сабақтың әр бөлігінде, әр мақсатта жекеленіп, дараланып қолданылады. Жаңа тақырыпты түсіндіруде, өткенді қайталауда, пысықтау сабақтарында пайдаланылады. Мұғалім ойындарды қолдану үшін жете дайындық жасап, қажетті жабдықтармен қамтамасыз етеді. Олар: грамматикалық лото, грамматикалық тренинг, грамматикалық гимнастика т. б.

Сабақ барысында оқушының тілін дамытатындай, коммуникативтік құзыреттілігін қалыптастыратындай ойындарды қолданамын. Олар: «Синтаксистік касса», «Сөйлем қуаласпақ»,

«Құсбегі», «Кедергіден өту», «Кім болам?», «Асауды ұстау», «Аударыспақ», «Вагондарды құрау», «Қай әріп жоғалды?», «Лоторея ұту», «Жасырынбақ», «Атын айт», «Түсін таны» «Не артық?» т. б. ойындар. Әр ойын сабақ мақсатына сай қолданыс табады.

«Синтаксистік касса» ойыны. Карточкада бірнеше суреттер көрсетіледі (адам, құс, т. б.) беріледі және қойылатын сұрақтар карточкасы жасалады. Суреттің үстіне сұрақтары айтылып қойылады.

«Сөйлем қуаласпақ» ойыны. Интерактивті тақтадан мазмұнды суреттер көрсетіледі. Топта сөйлемдер арқылы мәтін түрлері немесе хат, эссе, ой - толғау, хабарландыру, жарнама құрастырылады (ауызша).

«Кедергіден өту» ойыны. Интерактивті тақтадан «кедергілер» көрсетіледі. Әр кедергінің өз тапсырамасы тақтадан көрінеді. Тапсырмалар топқа беріледі. Осылайша ойын соңында кедергілерден өтіп мәреге жеткен топ жеңіске жетеді.

«Вагон құрау» ойыны. Әр топқа бірнеше вагондар беріледі. Әр балаға 1 вагоннан. Вагонның артындағы тапсырманы орындаған оқушы вагонды ретімен тақтаға келіп іледі. Қай топтың вагондары алдымен құралса, сол топ жеңіске жетеді.

«Алтын айт» ойыны. Интерактивті тақтадан бір - бірімен араласқан бірнеше суреттер тұрады.

Оқушылар кезекпен шығып суреттерді «белгісі» арқылы топтан себебін түсіндіреді.

Сабақтан тыс уақытта қимыл - әрекет ойындарына көңіл бөлінеді. «Туған күні», «Ақ терек, көк терек», «Ақ тоқаш», «Айға ұшу», «Кім болам?» сияқты ойындар ойналады. Қимылдары дамуымен қатар ойын барысында өлең, тақпақ жаттайды.

Мысалы:

Бүгін Анардың туған күніне Ақ тоқаш пісірдік Үлкендігі мынадай

Кішкентайлығы осындай Ақ тоқаш - ау, ақ тоқаш Біреуді сайлап, өзің қаш.

Сонымен қатар 12 жылдық білім беру және оқушы құзыреттіліктерін дамытатындай рольдік, сюжеттік ойындарға үлкен мән беремін. Оқушылар алдына түрлі өмірлік жағдаяттар беріліп, оқушылар ойнай отырып, сол туындаған проблеманы шешуге дағдыланады. Ойын үстінде бала сұранысы мен мұғалім тапсырмасы өзара ұштасады. Мысалы: «Біздің үйіміз» ойыны. Топ өздері тұрғысы келетін үйдің сұлбасын сызады немесе суретін салады. Одан кейін осы үйді салу үшін материалдарды анықтап алады. Осылайша ойын өмірмен байланыста болып, оқушы құзыреттілігін дамытуға септігін тигізеді.

Әдебиеттер:

1.  «Ойын әрекеті арқылы белсенділікке баулу». Петров А. В. 2001.

2.  «Бастауыш мектептегі ойын технологиясы арқылы оқыту». Калмыкова Е. В, 2007.

3.  Ойын технологиясының ерекшеліктері // Интернет.

4.  Креативтілікті дамытудағы ойын технологиясы // Интернет.

5.  Құзыреттілік және ойын технологиясы // С. Буланов.

6.  Баспасөз материалдары.


 

 

 

 

БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫН ШЫҒАРМАШЫЛЫҚҚА, ЗЕРТТЕУШІЛІККЕ БАУЛУ

 

Талдықорған қаласы

№27 орта мектеп гимназия бастауыш сынып мұғалімі Тундебаева Жансая Серікқажықызы

 


Бүгінгі таңда білім саласының алдында жүйеленіп, дайындалып берген білімді, дағдыларды

меңгеретін, қайталайтын ғана емес, шығармашылық бағытта жұмыс істейтін, тың жаңалықтар ашатын, біртума ойлау қабілетімен ерекшеленетін жеке тұлға қалыптастыру міндеті тұр. Бүл, әрине, оқушылардың шығармашылық, зерттеушілік әрекеттерін дамытудың маңызды мәселе екендігін дәлелдейді. Жалпы, оқушылардың шығармашылық, зерттеушілік әрекеттері ғылыми-педагогикалық проблема ретінде біраз зерттелген. Оқушылар бойында «шығармашылық әрекет тәжірибесін »

қалыптастыру әрекеті туралы И.Я. Лернер зерттеген екен.

В.В. Давыдов «жеке тұлға негізінде шығармашылық бастау жатыр; жеке тұлғаның маңызы оның жасампаздыққа мұқтаждығына және қабілеттілігіне байланысты» - деп есептеген. Б.Д. Эльконин шығармашылыққа мынадай анықтама берген: «Шығармашылық - бүл ерекше тұрғыдағы жасампаздық, жаңадан жасалған нәрсе, бүрынғы нәрселердің механикалық қайталануы емес, өзінің сонылығымен, біртумалығымен ерекшеленетін болса, онда бұл нәрсені туғызған шығармашылық акт туралы сөз

қозғауға болады.»

Шынында да, біздің қазіргі бастауыш сынып оқушылары бойынан шығармашылыққа, зерттеушілікке қызығушылықтарын оята алып жүрміз бе, деген сұрақ әрбір ұстазды толғандырары анық. Меніңше, бір нәрсені жасауға, тудыруға деген қабілеттілік балаларда мектеп жасына дейін де

қалыптаса бастайды, бұл кезде шығармашылық қабілеттері ойын әрекетінде жүзеге асады да, даму өнімі қиял, елее болып есептеледі. Бастауыш мектептерде шығармашылық қабілеттері оқу әрекетінде

көрінеді, даму қасиеттері - «оқуға құштарлық, ынталылық». Оқушының шығармашылық тұлға болып қалыптасуын В.В. Давыдов өзінің «Дамыта оқыту теориясы » еңбегінде көрсеткен.

Шығармашылық, зерттеушілік қабілеттерін дамыту бастауыш сыныптардан бастау алатыны анық. Оны ұзақ уақыт жетілдіріп отыру керек. Erep бүл үрдіс дүрыс ұйымдастырылған болса, онда

жоғары сыныпқа барғанда әр оқушы шығармашылыққа, зерттеушілікке бейім болатыны анық. Қазіргі таңда шәкірттеріміз компьютер, мобильдік телефон, интернет жүйесімен көп айналысатын

болғандықтан, зерттеушілікке, шығармашылыққа бет бұрмай отыр. Олар көбінесе, даяр ақпараттармен ғана шектелуде. Ақпараттық технологияларды игергендері қүптарлық-ау, бірақ В.И. Слободчиковтың айтқанындай «оқушы өміріндегі басты оқиға өзіндік «Менін» ашу, адамдар қарым-қатынасы жүйесінде өз орнын табу, өзін өз өмірбаянының жасаушысы ретінде сезіну» қасиеттері төмендейтіндіктерін

мойындамайды да.

Оқушының әрбір өз бетінше шешкен мәселелері олардың шығармашылық, зерттеушілік қасиеттерін ұштай түседі. Психологиялық, дидактикалық және әдістемелік еңбектерде зерттеушілік, шығармашылық қызмет дегеніміз - жаңа білім алуға бағытталған шығармашылық қызмет екендігі айтылған. Шығармашылық қызметтің субьективті сипатынан зерттеушілік қызметтің субьективтілігі

келіп шығады. Сондықтан да оқу қызметінің түрі зерттеушілік пе, жоқ па деген сұрақ туады. Яғни бұл мәселені мұғалім толық түсіне білуі тиіс. Демек, математика сабағында оқушыларды зерттеушілікке үйретуге мұғалімнің өзі дайын болуы, ұстазда зерттеушілік қызмет қалыптасуы қажет. Бастауыш сынып мүғалімдері оқушыларды шығармашылық пен зерттеушілікке дағдыландыру үшін өтуге тиісті оқу

материалын алдын-ала теориялық-логикалық талдау жасап алуы қажет. Олар алға қойған мақсатты жүзеге асыру үшін шығармашылық, зерттеушілік жұмыстардың міндеттеріне қарай оқушыларға бағыт


 

 

 

 


беріп отырулары маңызды. Зерттеушілік қабілетін шыңдау үшін ,әрине,шығармашылық қабілетін 1- сыныптан бастап дамыту керек, тек содан кейін ғана жан-жақты, шығармашыл, зерттеуші шәкірт тәрбиелейтініміз анық.

Мен бірнеше жылдан бері бастауыш сыныпта сабақ беріп келемін. Осы жылдар ішінде біздің шеше алмай келе жатқан басты проблемамыз - алдында ғылыми тұрғыдан дәлелдер келтіріп отырған- бастауыш сынып оқушыларының зерттеушілік, шығармашылық қабілеттерін әлі де дамыта алмай отырғандығымыз екенін түсіндім. Осы себепті көп ойланып, көп толғандым, да, әріптестеріме кейбір іс- тәжірибем жайында баяндауды жөн көрдім.

Шығармашылық қабілет шығармашылық қиялды ғана жетілдіріп қоймай, шығармашылық ойлауды да дамытады. Шығармашылық, зерттеушілік қабілеттерді дамытудың бірнеше жолдарын ұсынбақпын.

Баланың шығармашылық қабілетітерін ашу- мұғалімнің ең басты міндеті. ¥лы ойшыл М. Горький:

«Адамдағы дарындылық қасиет туа бітті қан арқылы берілетіні де ,одан қалды жүре пайда болатыны да бар. Tya бітті болатыны - тұқымқуалаушылық. Бұл қасиет - өсіп те кететін, өшіп те қалатын үрдіс.

Сондықтан оны үнемі, үздіксіз шыңдап отырмаса өшіп қалуы да ғажап емес.»

¥стаз ретінде мен көбінесе ойын технологиясын пайдаланамын. Әсіресе, мектепалды даярлық сыныбынан келген оқушылар үшін бүл әдіс-тәсілдің тиімді екендігін баршаұстаз түсінетін шығар.

Бала ойнағанда шығармашылық қиялы дамиды. Мұғалім балалар ойынын тек бақылап қана қоймай, оның дамуын басқарып, байытып, шығармашылық элементін енгізіп отырады. Сауат ашу сабағында осы тәсілді көп қолданамын. Мәтіндермен таныстырғанда олардың шығармашылығы мен қиялын

дамытатын сюжеттік, рөлдік ойындарды құрастыртамын. Бала ойнағанда өзінің шығармашылығын жоспарлап, ойынды бағыттап отырады, қандай жолдар арқылы іс-әрекетін жүзеге асыру туралы зерделеуді де ұмытпайды. Сабақтан тыс уақыттарында да ойнауға болатын арнайы ойындар арқылы шығармашылық қабілетгі дамытуға болады. Ертегі -баланың қиялын дамыту қайнары. Бала қиялын дамыту үшін ертегіні өрбіту, ертегіні басқаша құрастыру, ертегінің аяқталуын өзгертуге мүмкіндік беремін.

Бастауыш сыныптарда бейнелеу өнері - баланың шығармашылық, зерттеушілік қабілеттерін дамытуға көп мүмкіндік беретін пән, сондықтан олардың суреттерге қарап нені бейнеленуіне байланысты оның қоршаған ортаны қабылдайтыны, жады, қиялы мен ойлау ерекшелігін білуге болады. Олар өз көргендерін суретте бейнелеуге тырысады. Суреттердегі қиялдарын өзгертудің жолдарын іздейді, ойланады, қиялдарына қанат бітіреді.

Балалардың шығармашылық қабілетін дамытуда музыка пәнінің де маңызы зор екендігін түсіндім. Музыкалық шығарманы тыңдау балаларға үлкен эсер етеді.

Балалар ән айтуға жэне сол әннің ритмімен бидің неше түрлі қимылдарын өз қиялдарынша іздестіріп, еркін бите ерік береді. Осы сэтте бала бойында өзіндік шығармашылық, өзіндік зерттеушілік қабілеттің бір элементі көрінгендей болады. Ол өз туындысының авторындай әсерде болатынына мен талай марте куә болдым.

Ойын - балалар өз қүрбыларымен қарым-қатынаста болатын өзіндік қызмет. Оларды ортақ мақсат, оны игеруге ортақ жігер, ортақ қызығу біріктіреді. Балалар ойынды өздері жандандырып

ұйымдастырады. Ойында бала өзін ұжымның мүшесі ретінде сезініп, өзінің жолдастарының

қылықтарын эділ бағалайды. Баланың тұлғасы көп қырлы, оның бэрі ойын барысында көрінеді. Бірақ балалардың шығармашылықа, зерттеушілікке қызығуына көп уақыт кетеді. Біздің міндетіміз- дер

кезінде түсініп, бір бағытқа жөн сілтеу.

Менің оқушылардың шығармашылық, зерттеушілік қабілеттерін дамытудағы тағы бір жиі

қолданатын әдісім - жобалау эдісі. Жобалау эрекетінің оқушы құзырлығын көтеруге әсері мол. Осы эдісті 4-сынып балаларымен іске асыруға болады. Ең бастысы, жоба мазмүны жағынан қарапайым болуы тиіс. Бұл ретте мен міндетті түрде үш жағдайды есепке аламын: жобаны таңдау, жоспарлау, сынау.

Мысалы: «Менің отбасым» шығармашылық жобасы, оның мақсаты - адам өміріндегі отбасының алатын орнына мэн беру, өз отбасының тарихын зерделеу, отбасы мүшелерінің сүйіп орындайтын істері, өзара туыстық байланысы, отбасындағы мереке, дәстүр, демалысты бейнелейтін фотосуреттер жинақтау, шағын отбасылық альбом жинақтау. Осы жобаны оқушылар сүйіп орындайды.

 

 

 

Мен оқушыларымның эрқайсысының бойынан шығармашылықты, зерттеушілікті байқаймын. Осы деңгейде бастауыш сыныптан бастап әр мұғалім әдіс- тәсілдерімізді түрлендіріп, балалардың бойындағы

қабілеттілікті дамытсақ, бәсекеге қабілетті сегіз қырлы ,бір сырлы ұрпақ тәрбиешісі боларымыз анық.

 

 

БАСТАУЫШ СЫНЫПТАРДА ОҚЫТУДЫҢ ӘДІС-ТӘСІЛДЕРІН САБАҚТА ТИІМДІ ҚОЛДАНУ

 

Талдықорған қаласы

№27 орта мектеп гимназия бастауыш сынып мұғалімі

Саябекова Гульбакыт Турлыбековна

 

Тұңғыш Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың халыққа жолдауында айтқанындай «Болашақта өркениетті дамыған елдердің қатарына ену үшін заман талабына сай білім қажет. Қазақстанда 50 елдің қатарына жеткізетін, терезесін тең ететін білім. Қазіргі заманда жастарға ақпаратты техникамен байланысты әлемдік стандартқа сай мүдделі жаңа білім беру өте қажет» – деп атап көрсеткеніндей, инновациялық әдіс-тәсілдерді кеңінен қолдану жаңаша білім берудің бір шарты.

Болашақтың бүгінгіденде нұрлы болуына ықпал етіп, адамзат қоғамын алға апаратын күш тек білімде ғана. Қай елдің болмасын өсіп өркендеуін, өркениетті дүниеде өзіндік орын алу оның ұлттық білім жүйесінің деңгейіне, дамыту бағытына байланысты. Қазіргі кезде білім беру саласын, қамтудың әр түрлі техникалық құралдарын пайдаланусыз елестету мүмкін емес. Сондықтанда, уақыт талабына сай білім мазмұнын жаңарту – бүгінгі күннің басты міндеті.

Еліміздің білім беру жүйелерінде ХХІ ғасыр жастарына білім беру мен тәрбиелеу бағытында сан алуан жұмыстар жүргізілуде. Қазіргі таңда қоғам алдында қойылып отырған басты міндеттердің ең бір өзектісі бүкіл білім жүйесін түбегейлі жаңартып, дүниежүзілік деңгейге сәйкес келетін жастарға сапалы білім беруге жағдай жасайтын және олардың үйлесімді дамуына, жеке бастың тұлға ретінде қалыптасуына бағытталған жаңа үлгідегі әдістеме жасау.

Ал мұғалімнің негізгі ұстанған мақсаты – білімнің жаңа үлгісін жасап, белгілі бір көлемдегі білім мен білік дағдыларын меңгерту, оқу материалын қаншалықты меңгергенін бақылаудың сан түрлі жаңа әдіс- тәсілдерін іздестіру, жаңа технологияларды сабақта тиімді пайдалана білу. Оқыту процесінің нәтижелі және сапалы болуы әдістеменің тиімді шығармашылықпен жүзеге асырылуына байланысты. Ол мұғаліммен оқушының жұптаса жұмыс атқаруы. Оқу әдістері мәселесі теоретикалық әрі іс-тәжірибелік тұрғыдан өзекті мәселе болып қала береді. Оқу үдерісінің өзі, ұстаз бен оқушының қызметі, осыған сәйкес, оқу нәтижесі де оның шешіміне тәуелді.

Жалпы педагогиканың әдістерінен әр пәннің өзіне тән әдістері шығады. Қазақ тілі сабағында сөздік қорын дамытуда мынадай әдіс-тәсілдер арқылы жүзеге асады. Ол сұрақ-жауап, сөйлесу, әңгімелесу, түсінігін айтқызу, көрнекілік, аударма, кітаппен жұмыс, мәтінмен жұмыс әдістері.

Әр мұғалім мектептегі білім сапасын арттыру үшін:

Әр сабақта интерактивті әдістерін қолдану.

Әр оқушының психологиялық ерекшелігін ескеру.

Заман талабына сай технологияларды қолдану ауқымы өзгеріп отырады. Бірақ ең бастысы технологияларды тиімді, жүйелі пайдалану керек. Инновациялық білімді дамыту, өзгеріс енгізу, жаңа педагогикалық идеялар мен жаңалықтарды өмірге әкелу уақыт талабы. Бұрынғы оқушы тек тыңдаушы, орындаушы болса, ал қазіргі оқушы өздігінен білім іздейтін жеке тұлға, еркін ойлаушы азамат екендігіне мән беруіміз керек.

 

 

 

 

 

Қазіргі оқушы:

·  Дүниетанымы, қабілеті жоғары.

·  Дарынды өнерпаз.

·  Ізденімпаз, талапты.

·  Ойы ұшқыр.

·  Еркін ойлай отырып, ойын еркін жеткізе алатын.

·  Өз алдына мақсат қоя білетін оқушы болып қалыптасуы қажет.

Әдістемелік және ғылыми материалдарды зерделей келе, сабақтарда түрлі әдіс-тәсілдерді қолдана отырып, ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану білім берудегі ең маңызды әдістерінің бірі болып табылатынына көзіміз жетіп отыр. Осы технологиялар арқылы оқушылардың сын тұрғысынан ойлау қабілеттерін дамыта отырып, тұжырымдау, пайымдау, дәлелдеу, салыстыру дағдыларын дамытуға болады. Жаңа технологияларды , техникалыққұралдарды сабақта жан-жақты қолдану, мұғалімнің көптеген қиындығын қызметтерін жеңілдетіп, осы іскерліктің ұстанымды жаңа тәсілдерінің пайда болуына мүмкіндік туғызады.

Қазақстан Республикасының Білім туралы заңында: «Білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі – білім беру бағдарламаларын меңгеру үшін жағдай жасау керек», – деп көрсетілген.

Білім беру әдістері ішінде ерекше орын алатыны-диалог. Диалог оқушылардың сөйлесу әрекетін, сұрақтарды дұрыс қоя білуде, ақпарат алмасуда, жалпы тіл үйренуде таптырмас жұмыс түрі.

Әртүрлі тақырыпта диалог құру мынадай нәтиже береді:

·  Сабақта белсенділік жоғарлайды.

·  Сөздерді есте сақтау қабілеті дамиды.

·  Дұрыс сөйлемдер құрауға дағдыланады.

·  Оқуға қызығушылықтары артады.

Сонымен қатар оқушылар жұпта және топта өзара диалогты жүзеге асырады. Диалогтік оқытуда жүзеге асыруда пікірталас, рөлдік ойын, зерттеушілік әңгімеәдістерін пайдалануға болады. Бұл әдіс- тәсілдер оқушының қандай деңгейде тұрғанын білуге көмектеседі.

СТО технологиясының артықшылықтары:

·  Өз білімінің сапасына деген жауапкершілік артады.

·  Кез-келген мәтін түрімен және ауқымды ақпарат көлемімен жұмыс істеу машықтары дамиды.

·  Оқушылар ақпаратты ықпалдастыру дағдысын меңгереді.

·     Әртүрлі тәжірибені, идеялар мен түсініктерді ұғыну негізінде өз пікірін қалыптастыру, ой қорытындылары мен дәлелдердің логикалық тізбектерін құру дағдысы туындайды.

·  Шығармашылық және талдау қабілеттері, өзге адамдармен тиімді жұмыс істеу машықтары дамиды, айналасындағыларға қатысты өз ойын нақты, сенімді әрі дұрыс жеткізу дағдысы қалыптасады.

Білім берудегі ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың тиімділігі келешек ұрпақтың жан- жақты білім алуына, іскерлігі мен шығармашылығын еркін дамытуға жол ашатын педагогикалық- психологиялық жағдай жасауында.

Интерактивті әдіспен сабақ өткізу кезінде оқытушы кеңесші , серіктес рөлін атқарады.Ал топ белсенді түрде әрекет ете отырып, бірін-бірі қолдау, толықтыру арқылы сұхбат құруға үйренеді. Бұл әдістің негізгі мақсаты – оқу процесінің барлық сатысында біріккен әрекетке жағдай жасау.

Интерактивті әдістердің мәні – әрбір оқушының оқушылармен өзара белсенді байланыста болып, мұғаліммен бірлесе отырып, компьютермен жұмыс жасап, оқу-танымдық нәтижеге жетуі. Бұл әдістер оқыту барысында тәрбиеленушілерді тұлға ретінде қалыптасуға бірден бір әсер етеді.

Сабақта интерактивті әдістерді пайдалануда мынадай шарттар орын алулары тиіс: мақсатты нақты белгілеу, мұғалім оқушылардың топпен жасалатын жұмыстарының мәнін, ережесін түсініп, топпен жұмыс жасауға дайын екендіктеріне толық сенімді болу керек. Заман талабына сай технологияларды қолдану арқылы, түрлері өзгеріп отырады. Бірақ басты технологияларды тиімді жүйелі қолдану керек.

Қазіргі кезеңде республикамызда білім берудің жаңа жүйесі жасалып, қазақстандық білім беру жүйесі әлемдік білім беру кеңістігіне енуге бағытталуда. Білім беру саласында оқытудың жаңа педагогикалық технологияларын практикада меңгермейінше сауатты, жан-жақты маман болу мүмкін емес. Ал жаңа технологияны меңгеру оқытушының интеллектуалдық, кәсіптік, адамгершілік, рухани, азаматтық және басқа көптеген адами келбетінің қалыптасуына игі әсерін тигізеді, білімгер тұлғасын дамытып, оқу тәрбие үрдісін тиімді ұйымдастыруына көмектеседі.


 

 

 

 

Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев қазіргі мұғалімнің қоғамдағы орнын бағалай отырып: «Сіздер мен біздер тек болашақ буынды ғана емес, жалпыазаматтық қадір-қасиеттердің мән-маңызын түсінетін, жаны да тәні де таза, білімді патриот азаматтар буынын тәрбиелеуге міндеттіміз» деген еді. Сондықтан кездесетін қиындықтарға қарамастан білім беру сапасын арттыру, баланы жеке тұлға ретінде алып қарап тәрбиелеу

– мұғалімдер қауымының міндеті.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1.  Қазақстан Республикасында Білім Беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған Мемелекеттік Бағдарламасы

2.    2015-2016 оқу жылында Қазақстан Республикасының Жалпы Орта Білім Беретін Ұйымдарына Ғылым Негіздерін Оқытудың ерекшеліктері туралы. Әдістемелік нұсқау хат

3.   Республика Президенті Н. Назарбаевтың Еліміздің шығармашылық зиялы қауымының танымал өкілдерімен кездесуіндегі сөзінен. Егемен Қазақстан, 1998 ж.

 

БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ОҚУ МЕН ЖАЗУ ДАҒДЫЛАРЫН

ҚАЛЫПТАСТЫРУ

 

Алматы облысы Талдықорған қаласы

№27 орта мектеп гимназия бастауыш сынып мұғалім Бекожанова Сандуғаш

 

Мектептегі оқыту процесі сауат ашудан басталатыны белгілі.Сондықтан оның балаға ана тілін оқытып үйретуде алатын орны да ерекше. Сауат ашу жұмысының негізгі міндеті – балаға хат таныту, яғни оған оқу мен жазуды үйрету. Сонымен қатар, сауат ашу барысында оқушылардың тілі мен ой –өрісін жетілдіруге де баса назар аударылады. Соның нәтижесінде жас ұрпаққа тиісінше жалпы білім негіздерін меңгертіп, адамгершілік, патриоттық тәрбие беруге негіз қаланады. Демек, сауат ашу білім мен тәрбие алудың кілті іспеттес. Сауат ашудың негізгі мақсаты-болашақ ұрпаққа терең білім мен өнегелі тәрбие беру, сол арқылы оларды өмірге, өз Отанын, ел – жұртын шексіз сүйе білуге тәрбиелеу, білім берудің негізгі бағыттарына қойылатын негізгі талаптардың ішіндегі аса күрделісі – алты жастағы балаларды сауаттандыру мәселесі. Өйткені мектеп есігін алғаш ашқан баланы оқытудың өзіндік қиындықтары бар. Ол қиындықтар балалардың физиологиялық – психологиялық өзгешеліктеріне байланысты. Себебі сауат ашу жұмысы оқушылардың оқуға, ой еңбегіне қажет белгілі бір қабілет бейімділікті талап етеді.

Жалпы сауат ашудың нәтижелі болуы даярлық кезеңінде жүргізілетін жұмыстардың мейілінше сапалы болуына байланысты. Демек, сауат ашуға даярлық жұмыстарын дұрыс ұйымдастырып, ұқыпты жүргізуге баса назар аударылады. Сауатты жазуға үйрену жұмысы грамматикаға сүйенеді. Олай болса белгілі бір жазу ережесіне негіз болатын грамматикалық құбылыстар сапалы түрде ұғындырылып, содан кейін қорытынды шығарылуы қажет.

Дұрыс, сауатты жазуға үйрену үшін сөздерді дыбыс құрамына, буын жігіне ажырату жұмысы әріп қалдырып кетпеуге, әріп алмастырып алмауға бір сыпыра көмектеседі. Сөздердің ұқсастықтары мен ерекшеліктерін, теріс жазылуынан мағына бұзылатынын балаларға ережені түсіндіргенде де , жаттығулар жүргізгенде де, олардың жазуларындағы қателерді түзеткенде де көрсетіп, түсіндіріп отырудың пайдасы көп.

Сауат ашу кезінде оқу мен жазу жұмыстары өзара тығыз байланыста болады. Жақсы оқи алатын бала таза да сауатты жаза біледі, ал жазуды жақсы меңгерген оқушы оқуды жеңіл меңгереді. Бір сабақтың өзінде оқу қызметі мен жазу жұмысы бірін-бірі алмастырып және бірін меңгеруге екіншісінің көмегі тиіп отырады.


 

 

 

 

Жазу, таза жазу, дұрыс жазу, сауатты жазу – қай тілдің болмасын басты ұстанымы. Сауатты жазудың алғышарты бастауышта қаланады. Мектеп табалдырығын аттаған балаға бірінші сыныптан бастап дұрыс сөйлету үшін сөздердің дыбыстық жағы, дұрыс айтылуы қадағаланады.

Оқушының орфографиялық нормаға сай дұрыс жазуы – бастауыш сынып мұғалімінің маңдай терінің жемісі. Бастауыш сыныпта бағдарламаға сәйкес жоғарыда көрсетілген білім-білік дағдылары қалыптасқан оқушылар сауатты жазуға дағдылану барысында графикалық түрде қарым-қатынас жасау мүмкіндігіне ие болады. Осы арқылы жазуын ғана емес, сөйлеуін және таным мүмкіндіктерін жетілдіре алады. Таза жазу дағдысының алғашқы бастамасы әріптің әрбір бөлігін дұрыс сызып көруі арқылы қалыптасады. Әдетте, мұғалім тарапынан оқушыға әдемі, сауатты жаздыру ғана емес, оқушының бүкшимей, басын тым төмен салбыратпай, денесін тік ұстап, өзін дұрыс игеруіне қатты көңіл бөлінеді. Оқушылар жазу ережесін сақтап отырғанда ғана дұрыс жазуға үйрене алады. Сондай-ақ бастауыш сынып оқушыларына жазуға төмендегі талаптар қойылады, және бұл талаптар бастауыш мектептің барлық сыныптарында жазу жұмысының барысында орындалып отыруға тиіс:

·  әріпті дұрыс жазу, дәптердің көлденең сызығынан ауытқымау;

·  әріптердің элементтерін жазғанда ұзынды-қысқалы қылмай, тегіс, бірдей жазу;

·  әріптердің бірін оңға, бірін солға қисайтпай, барлық әріпті бірдей, оңға қарай сәл көлбете жазу;

·     әріптердің, сөздердің арасындағы қашықтықты бір қалыпты сақтап отыру, бірте-бірте жазу қарқынын тездете түсу.

·  түрлі диктанттар жаздыру, әсіресе, сөздік диктантының маңызы зор.

·  тақырыпқа байланысты орындау шарты әртүрлі болып келген жаттығуларды орындату;

Ғалымдар зерттеуі іскерлік ойындардың оқушылардың оқу үлгеріміне жақсы әсер ететін дәлелдеп отыр. Мен өз сабақтарымда іскерлік ойындарды оқытудың тиімді, үнемді, негізгі әдістерінің бірі ретінде қолданамын. Олар оқушыны қысым жасамай оқытуға мүмкіндік береді, оқушының оқиғаны терең толғаныстармен түсінуіне себепші болатынын байқадым. Алуан түрлі ребустар, сөзжұмбақтар, құпияхаттар, сөзтуымдар, логикалық есептер білім береді және оқушыларды ынталандырады. Математикада “Кім жылдам”, “Ең үздік есепші”, “Хоккей” ойындары тез санауға үйретеді. “Бағдаршам”, “Дым білмес”ойындары арқылы жол жүру ережелері қайталанады. Ал “ғарышкерлер” ойыны ғылым жетістіктерімен, “Футбол”, “Хоккей” ойындары еліміздің спорт шеберлерінің жетістіктерімен таныстырады. “Ағашты кім тез отырғызады” ойыны табиғатты күтіп ұстауға тәрбиелейді. Іскерлік ойындар ойнағанда бала нақты оқиғалардың куәгері болып еңбек етуге отбасылық өмірге, қоғамдық қатынастарға әзірленеді. Мұғалімнің алдында тұрған ең басты міндеті- оқушыларды сабаққа ынталандыра білу, сол арқылы тақырыпты білу, жете меңгеру. Ана тілі, дүниетану сабақтарын қызықты, тартымды өткізу үшін сабақтың әртүрлі әдіс- тәсілдерін орынды қолдануға тырысамын. Жаңа технологияларды пайдалана отырып сабақта қолданылатын ойындарды мына төмендегі түрде қолданамын: 1) Оқыта үйрету ойындары. Бұл ойындарды сабақта да, сабақтын тыс шараларда да пайдалануға болады. 2) Тілдік ойындар: Ауызша сөйлеу және жазу машықтарын дамытуға арналған. 3) Драмалық, рөльдік ойындар. Қарым-қатынастарын жақсарту, ауызша сөйлеу, оқушы білімдерін әртүрлі жағдайларда қолдану машықтарын дамыту. 4) Психологиялық ойындар. 5) Грамматикалық ойындарт.б Сонымен бірге ұлттық ойын түрлерін де кезектестіре, сабақ тақырыбына байланысты пайдаланамын. Жаңа материалдарды түсіндіру кезінде «Бәйге», «Көкпар», «Асық» секілді ойындарды ойнатамын. Қорыта келе айтарым баланың оқу және жазу дағдыларын қалыптастыру мақсатында жүргізілген жұмыстар осындай жұмыстар:

·        Оқушылардың сауаттылығын қамтамасыз етуге, олардың сауаттылық деңгейін тексере отырып,білімдегі кемшіліктерді жоюға;

·  Оқушының тіл байлығын арттыра отырып , ойлау қабілетін, байқампаздығын дамытуға. Тіл дамыту сабағында оқушының шығармашылық даму кезіндегі қалыптасатын дағдылары: Өз ойын-пікірін жеткізе білуге;

Ізденгіштікке ұмтылуға;

Құбылыстарды шынайы бағалай білуге; Толық фантазиялық еркіндікке;

Орфографиялық сауаттылықты нығайту оң әсерін тигізіп, жақсы нәтиже береді деп есептеймін.


 

 

 

 

БАСТАУЫШ СЫНЫПТА ӘДЕБИЕТТІК ОҚУ ПӘНІНЕН ОҚЫТУДЫҢ ТИІМДІ ТӘСІЛДЕРІН ҚОЛДАНУ ҮРДІСІ

 

Алматы облысы Талдықорған қаласы

№27 орта мектеп гимназия бастауыш сынып мұғалім

Жанибекбаева Шынар Аскеровна

 

Бастауыш сыныптан бастап біз оқушыларды қазақ халқының асыл сөзіне зер салып өсуіне үлес қосамыз. Себебі, сөз маржаны мақал-мәтелдерден, шешендік сөздер мен билердің дана сөздерінен бастау алатыны сөзсіз. Әдебиеттік оқу пәнін оқытуда жаңа тәсілдерді пайдалану өте тиімді. Қазіргі заман талабына сай мұғалімдер оқушыға бағыт-бағдар беру арқылы өзіндік жұмыс жасауға, сыни тұрғыда ойлауға бейімдейді. Оқушының пікірін еркін айтуға, сөздік қорын молайтуға арналған шығармашылық, танымдық тапсырмаларды пайдалану өте қолайлы. Әсіресе, топтық, жұптық жұмыстарда оқушылардың бір-біріне көмектесу арқылы белсенділіктері артады, бірлескен жұмыстың нәтижесі көрінеді. 3 сыныптың әдебиеттік оқу пәнінде шешендік өнер тарауында Қаздауысты Қазыбек би айтқан сөз тақырыбында оқушылар «Кім жақын?», «Не қымбат?», «Не қиын?» бидің ұлағатты сөздерімен танысады. Жаңа тақырыпты бастамас бұрын, оқушыларға «жақын, қымбат, қиын деген сөздердің мағынасын қалай түсінеміз?» деген сұрақтар қойып, оқушылардың пікірін тыңдау қажет. Сыныпты үш топқа бөліп би сөзін талдауға және постер қорғауға беремін, яғни түйін сөздерін айтады, соңынан мақал-мәтелмен байланыстырады.

1 топ

2 топ

3 топ

Кім жақын?

Не қымбат?

Не қиын?

Адамға     жақын-                  ағайын, отбасы, апай, адал дос.

Адамға қымбат- Отан, туған жер, ата-ана, ар-ұят.

Адамға қиын- арадан шыққан жау, таусылмайтын дау, жазылмаса дерт, жүзеге аспаған серт, тентек ұл болса.

Түйін сөз

жақсылық

құндылық

жамандық

Мақал-мәтел

Татулық–табылмас бақыт.

Ұлтарақтай    болса    да,    ата

қонысы жер қымбат.

Досы көпті жау алмайды, ақылы көпті

дау алмайды.

Өзіндік оқушының ойын білу үшін «адам үшін ең қымбатты деген ұғымдарға сен не қосар едің?» деген сауалға топтастыру жұмысын үлестіремін.

 

 

 

 

 



табиғат

 

 

 

 

Тақырыпты қазақ тілі пәнімен байланыстыра отырып, «Бес жолды өлең» құрастыру топтық жұмысқа беріледі.


 

 

 

 

 

 

1 топ

2 топ

3 топ

1.зат есім

Дос

Ана

Жау

2.сын есім

Адал, сенімді

Асыл, аяулы

Қатыгез, арам

3.етістік

Сыйлайды,          көмектеседі, ақылдасады

Мәпелейді, өсіреді, аялайды

Қиратады,

жамандайды, көмектеспейді

4.сөйлем

Дос-ажарың,               жолдас-

базарың.

Анаға қарап қыз өсер.

Жаудың сырын жау

білмес.

5.мәндес сөз

Жолдас

Апа

Дұшпан

Топтық жұмыста оқушылар тақырыпты қорытындылау бойынша өтіліп жатқан тақырыпқа сурет салады. «Кім жақын?» тақырыбына- ата-ана суретін, «Не қымбат?» тақырыбына- туған жер суретін, «Не қиын?» тақырыбына- тентек ұлдың іс-әрекетін бейнелейді. Оқушылар бұл тапсырманы қызығушылықпен бірлесе орындайды. Оқушылaр топтық жұмыстa өз бiлiмдерiн жинaқтaйды. Оқушылaр тaқырыпқa сaй өз бiлiм дaғдылaрын aнықтaй aлaды, iзденушiлiк өздiгiнен орындaлaтын тaпсырмaлaрғa құлшыныс бiлдiреді. Тaлaнтты, дaрынды оқушылaрды aнықтaп, болaшaқтa олaрды дaмытудa әртүрлi әдiс-тәсiлдердi пaйдaлaнып, мысaлы сергiту сәтi, жaс ерекшелiктерiне сaй тaпсырмaлaр, деңгейлiк тaпсырмaлaр, семaнтикaлық кaртa, реттiлiгiн aнықтaу, синквейн, сәйкестендiру кестесi тaғы сол сияқты шығaрмaшылық қaбiлеттерiн aнықтaудa жұмыстaр aтқaру қaжет. Қaзaқстaнның өркендеп дaмуынa өз үлесiн қосaтын болaшaқтa елдiң тұтқaсын ұстaйтын aдaл, еңбекқор, бiлiмдi, кез-келген қиындыққa төтеп беретiн тұлғa қaлыптaстыру үшiн мұғaлiмдер көп еңбек ету керек. Сол себептi ұстaздaр қaуымы бiр орындa қaлып қоймaй, өз бiлiмдерiн әрқaшaн жетiлдiрiп, бiлiмдi де бiлiктi жaнaшыр iзденiмпaз aдaм болуы керек деген пікірді естен шығармау қажет.Сaбaқ бaрысындa «Кiм көп бiледi?», «Сөз ойлa, тез ойлa», сөзжұмбaқ, ребус, сергiту сәттерiнiң әртүрлiлiгi оқушылaрдың пәнге деген, сaбaққa деген көзқaрaстaрын өзгертеді және қызығушылық қaбiлеттерiнiң бaсымдылығын бaйқатады. Ертеңгi сaбaққa мұғaлiм қaндaй қызықты көрнекi құрaлдaр әкеледі, қaлaй топқa бөлiнемiз деген сұрaқтaрды бiр-бiрiне aйтып жатқанынан аңғаруға болады.Сабақ нәтижесі-оқушылардың іс-әрекетінен көрініс табады. Осыдaн оқушылaрдың бұрынғы дәстүрлi сaбaқтaрдaн жаңа сaбaққa деген құлшыныстaрының aртқaны бaйқaлады. Осы әдiс-тәсiлдiң aртықшылығы уaқыт үнемдiлiгi, ұстaз бен оқушы шaршaмaйды, үдерiсiтi бaсқaру тиiмдiлiгiнiң aртуы бaйқaлaды.Осы сабақтарды жүргізу барысында балалардың бойынан білімге деген құштарлығын,жаңашыл дүниеге қызығушылығын, өздеріне деген сенімділігін өзінің дүниесін өзгемен бөлісуін сынып ішіндегі ынтымақтастық атмосферасын өз-өздерін реттеу бәсекеге түсу арқылы топ үшін белсенділігін байқаймыз. Зaмaн тaлaбынa сaй оқушы шығaрмaшылығын дaмытуғa, мұғaлiм қaжеттiлiктерiне жaн-жaқты жaуaп беретiн тиiмдi әдiс-тәсiл. Сыни ойлау-өзіндік және жеке ойлау. Себебі ойлау барысында әркім өз ойын және пікірін басқалардан тәуелсіз құра алады. Мәселені өз бетінше шешуді қамтамасыз етеді. Сыни тұрғыдaн ойлaуғa үйрету тәсілінің дәстүрлi оқытудaн бaсты aйырмaшылығы бiлiмнiң дaйын күйiнде берiлмеуi. Оқушы мұғaлiм ұсынғaн әдiстi пaйдaлaнa отырып, мәтiндi оқиды, тыңдaйды, жaңa мәлiметтi белгi қою немесе ойын қорытa жaзу aрқылы меңгеру қaдaмдaрын жүзеге aсырaды. Оқушы өз қорындaғы «жaңa» мәлiметтердi «ескiлермен» сaлыстырa қaрaп, мaғынaны тaну кезеңiндегi aлынғaн aқпaрaттaрды пaйдaлaнa отырып, жaңa игерiлген мaтериaлды, тaпсырмaлaрды орындaу бaрысындa қолдaну мүмкiндiгiне ие болaды. Шығaрмaшылық iзденiс, тaлдaу, aқпaрaтты зерделеу жұмыстaры жеке, жұппен, топпен aтқaрылaды. Жұмыс кезеңдерiн нaқты белгiлеп, жүйелi реттi жұмыс iстеуге бaғыт бередi. Шығармашылық деңгейде оқушы құбылысты өзі талдай келе,шағын зерттеу жұмысына бейімделеді. Бұл оқушының ойлaу сaтылaрынa бaғдaр берумен қaтaр, мұғaлiмнiң де жұмыс бaрысындaғы бaсқaрa бiлу шеберлiгiн шыңдaйды. Оқушы тaқырып бойыншa бiлетiндерiн еске түсiредi, мәлiметтердi жүйелеп, қaжет aқпaрaттaрды бiлуге ұмтылaды. Оқыту мен оқудaғы жaңa тәсiлдер өте тиiмдi. Әрбiр ұстaз iзденiсте болсa, оқушылaрдың сaбaққa деген қызығушылығы молaяды. Келешекте осы бaғдaрлaмaның жетi модульдерiн ықпaлдaстырa отырып,сaбaқ бaрысын түрлендiргiм келедi. Мұғалімнің алдында отырған әр бала –таңғажайып тылсым иесі.Сондықтан бар күш жігерімізді ынталандырып,дамыта білу-біздің ерекше іс-әрекетіміз болары анық.


 

 

 

 

БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТҰЛҒАЛЫҚ ҚАСИЕТТЕРІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДА ЖАЛПЫАДАМЗАТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТЫҢ РӨЛІ

Алматы облысы Талдықорған қаласы

№ 27 орта мектеп гимназия бастауыш сынып мұғалімі Калапбергенова Айжан Бауыржановна

 

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында «Білім беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіптік шыңдауға бағытталған сапалы білім үшін қажетті жағдайлар жасау; жеке адамның шығармашылық, рухани және күш-қуат мүмкіндіктерін дамыту, адамгершілік пен салауатты өмір салтының берік негіздерін қалыптастыру, даралықты дамыту үшін жағдай жасау арқылы ой-өрісін байыту» деп атап көрсетілген. Аталған міндеттерді жүзеге асыру үшін оқытудың жаңа технологияларын енгізу және тиімді пайдалану секілді мәселелерді анықтап алу, білім беру жүйесіндегі басты ұстаным ретінде әркімнің өзінің білім алуға деген жеке әлеуетін қоғамда барынша пайдалануға көмектесетін оқыту жүйесін дамытуды қамтамасыз етуді көздейді .

Біз құндылық мәселесіне арналған еңбектерден «құндылық» ұғымының философиялық, эстетикалық, педагогикалық мәніне баса назар аударып төмендегідей анықтамаларға тоқталдық.

Қазақ тілінің түсіндірме сөздігінде: «құндылық – нарқы жоғарылық, қымбаттылық, бағалылық. Құндылық арқылы сол заттың маңызын, мәнділігін, пайдалылығын, қажеттігін білуге болады» деп сипаттаған .

Философиялық сөздікте: «құндылық» – бұл танымның, белгілі бір объектінің адам үшін, топ үшін, қоғам үшін қасиетті деп танылуы. Құндылыққа ешқандай күмән келтіруге болмайды, ол барлық адамдар үшін идеал, эталон қызметін атқарады» деген анықтама беріледі [3].

Жалпыадамзаттық құндылықтар адам бойында тумысынан болады. Әр адамда рух бар. Рух болмаса, дене жоқ. Рух дегеніміз жалпыадамзаттық құндылықтардың жиынтығы. Табиғи құндылықтар мен жүре пайда болатын құндылықтар жалпыадамзаттық құндылықтарды жоя бастайды. Негізгі бес жалпыадамзаттық құндылықтарды атап айтар болсақ: ақиқат, сүйіспеншілік, дұрыс әрекет, ішкі тыныштық, қиянат жасамау.

Жалпыадамзаттық құндылықтар – бұл әртүрлi халықтардың, әртүрлi дiндердiң, әртүрлi кезеңдердiң рухани мақсатын жақындастырып, туыстырады. Жалпыадамзаттық – бұл әрбiр адам, оның еркiндiгi мен адамшылық деген ажырамас та пәк кiршiксiз құқығы. Тұлға құндылығы – жалпыадамзаттың рухани негiзi. Адам – ең басты құндылық. Дәстүрлi жалпы бiлiм беретiн мектепте бiлiм мазмұны кеңес өкiметi кезiнде, қазiргi күнде де (елдi индустриализациялау мiндеттерi, техникасы дамыған елдер бiлiмiнiң деңгейiне қарап, үлгi алумен, ғылыми-техникалық прогрестiң жалпы рөлiнiң артуымен айқындалатын) технократтық бағытта болды. Бiлiм негiзiнен оқушылардың рухани жан дүниесiне, адамгершiлiгiне, инабаттылығына емес, тұлғаның бастапқы түсiнiгiне бағдарланады.

Оқыту үрдісіне жалпыадамзаттық құндылықтарды енгізу арқылы адамның рухани өсуіне жағдай жасаймыз. Мәңгілік құндылықтар білімнің негізгі өзегі болып табылады. Жалпыадамзаттық құндылықтарды адамның бойынан жарыққа шығару ізгілікке апарады, яғни, мінезін өзгертуге болады. Адамның жақсылыққа ұмтылуы, ақиқатқа жүгінуі оның болмысынан ішкі жан дүниесінде бес құндылықтың бар екенінің дәлелі емес пе? Егер осы құндылықтарды ағашқа теңеп көрсек, ағаштың тамыры – мәңгілік құндылықтар, оны ақиқатқа теңейміз. Ағашқа құятын суды, сүйіспеншілік деп алайық. Егер мәңгілік құндылықтарды, ақиқатты, сүйіспеншілікпен түсінсек, суарсақ, әрқашан әрекетіміз дұрыс болады. Яғни, ағаштың діңі түзу өседі. Әрекетіміз дұрыс болса, ішімізде тыныштық орнайды, ағаш


 

 

 

 

бүршік жарады. Ішімізде тыныштық орнаса, біз ешқашан қиянат жасамаймыз, тіпті ойламаймыз да. Демек, ағаш жемісін береді.

Ақиқат, сүйіспеншілік, дұрыс әрекет, ішкі тыныштық, қиянат жасамау - бұл мәңгілік бес құндылық адамның ұлтына, нәсіліне, ортасына, дініне қарамайтын, уақытпен өзгермейтін құбылыс. Адамның руханияты мен мәдениетінің жиынтығы, яғни, ата, әжелеріміздің даналығы. Бүгінгі таңда рухани білім әлемге ауадай қажет болып тұр. Сондықтан әр адамның ақыл ойын жаңғыртып, санасын өзгерту керек, сонда әлем де жаңарып, өзгереді [4].

Кез-келген халықтың адамгершілік-рухани өмірінің барлық кезеңінде халықтық педагогика үлгілері бай және сан алуан, өйткені ол сан түрлі этникалық ұлыстардың мыңдаған жылғы тәжірибесімен жасалған педагогикалық мәдениеттің ажырамас бөлігі болып табылады. Дәстүрлердің ескісі де, жаңасы да бұрын болмаған өзгерістерге ұшырауда. Бірақ, олардағы басты нәрсе – өтіп бара жатқан ұрпақ пен келер ұрпақтың арасындағы жанды байланыс сақталып келеді. Сондықтан осы заманғы тәрбиенің мәні халықтардың прогрессия ізгілікті дәстүрлерін қайта жандандыру арқылы ұрпақтардың адамгершілігін нығайту болып табылады.

Халықтың өмірінде жалпыадамзаттық құндылықтардың орнығуы қоғамның тарихи дамуының заңды нәтижелері болып табылады. Адам құқығының адамгершілік мүмкіндігі басқа жалпыадамзаттық құндылықтар сияқты ғасырлар бойы жинақталып, жаңа үлгінің негізінде адамның мінез-құлқын реттеуші ретінде қызмет етеді.

Оқушылардың тұлғалық қасиеттерін қалыптастыруда, оларға адамзат баласының қол жеткен қоғамдық-тарихи тәжірибесімен қатар, қоғамдық-этикалық қалыптар мен ізгілікті-адамгершілікті игеруге болатынын тәжірибеден көруге болады. Жалпыадамзаттық құндылықтар халықтық дәстүрлерде, адамгершілік принциптерде, діни мәдениетте нақты жазылып қойылған және әлеуметтік ойдың озық белгілері, жеке тұлғаның қасиеттері, адамгершілік үлгілері жинақталған күйде, әдептіліктің қоғамда қабылданған үлгісі ретінде көрінеді.

Ғалым-педагогтар осы заманғы педагогиканың алдында басты екі міндет тұр деп көрсетеді. Біріншіден, педагогиканы жалпыәлемдік құндылық (педагогикада адамды жақсы көру және адам бостандығын қамтамасыз ету) деңгейіне көтеруге әрекет жасаған жөн. Екіншіден, барынша жетілген адамзаттық идеалды құру. Осы екі міндетті кіріктіріп, адами мұрат жасауда бостандық пен сүйіспеншілік сияқты құндылықтарды да ескеру қажет.

Өзімізді өзіміз бағалай білуге бет бұру – ұлттық байлығымызды игеру, ұлттық санамызды дамыту. Ұлттық құндылықтарды іріктеп, оқыту процесіне енгізу арқылы ұлттың тұнып тұрған асыл мұралық рухани байлығынан болашақта ел билейтін ұрпақтарды сусындатып, отбасында да, мектепте де ұлтжандылық пен отаншылдыққа баулып, өз халқын, өз мемлекетін көздің қарашығындай қорғайтын тұлғаларды тәрбиелеп шығару.

Қазақ халқының дәріптеуге, қастерлеуге, дамытуға тұрарлық ұлттық рухани және материалдық құндылықтары туралы ұлағатты, құнды ойларын халық игілігіне, келешек ұрпақты, ел-жұртқа ие болар азаматтарды тәрбиелеуге неге қолданбасқа?

Қоғамдағы адамдар жасаған рухани, материалдық, мәдени құндылықтардың алмасуы оқыту процесі арқылы жүзеге асырылады. Соның ішінде сын тұрғысынан ойлау жобасы арқылы оқыту – саналы үрдіс екенін айтқым келеді. Интеллектуалдық деңгейі жоғары тұлғаны қалыптастыру үшін оны оқытып қана қою жеткіліксіз. Оны тұлға ретінде жан-жақты дамытуға қолайлы, оқытудың шығармашылық түрін жасау қажет, яғни шығармашылық оқу әрекетін туғызу қажет. Бұл баланы, берілген оқу материалын жаттап алу ғана емес, керісінше өз бетімен білім алу үшін ізденуге үйретеді .

Ондаған жылдар бойына оқушының жеке басын ұжымдық ықпал ету арқылы қалыптастыру туралы мәселе отандық педагогикалық әдебиетте қарастырылмай келді десе де болады. Тұлға ұжымға сөзсіз бағынуы керек деп саналды. Қазіргі кезде уақыт шешімінің рухына сөйкес адамның терең философиялық тұжырымдары мен дүниежүзілік педагогикалық ойдың тәжірибесіне сүйене отырып жаңалық іздестіру қажет болып отыр.

Ал, ұлттық тәрбие мен жалпы адамзаттық құндылық қасиеттерінің мәселесі – адамзат тарихынан өн бойына ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан ұлы мақсат. Бұл адамзаттың өркениеттің өзгеше биігіне көтерілген, үшінші мыңжылдыққа қадам басқан кезеңінде де жас мемлекетіміз үшін рухани асыл мұрат


 

 

 

 

болып қазақстандық патриотизм, азаматтық парыз, тұлға бойындағы ұлттық құндылықтар мен ар тазалығы және жалпы адамзаттық қасиеттерді жатқызамыз. Жас ұрпаққа ұлттық тәрбие берудің бағдарлы идеялары еліміздің Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қалың елім Қазағым» атты жинағында мемлекеттік идеология мәселесін ұдайы есте ұстауымызды ескерте келе былай деп жазды: «Біз арыстарымызға арналған тарихи зерде кешенінде мен қазақстандық отаншылдық сезімін тәрбиелеуге көңіл бөлген едім» деген-ді .

Олай болса, қазіргі кезеңде мектеп табалдырығынан бастап білім беруде ел тарихын терең қозғап, тәрбие сағаттарында қазақ зиялы қауымының еңбектерін, қоғам дамуына қосқан үлесін айтып түсіндіру арқылы оқушылардың адами құндылық қасиеттерін қалыптастыра аламыз. Оқушының жалпы адамзаттық қасиеттеріне меймандостық, кісілік, сыйласымдылық, имандылық, кішіпейілдік, кеңпейілділік, салауаттылық, тіршілікке бейімділігі, өнерпаздық, шешендік, ақынжандылық, сыпайылығы, мәдениеттілігі, т.б. қасиеттері арқылы ерекшеленеді. Әрбір ұлттың ұлттық тәрбиеге (халық педагогикасына) байланысты дамып, қалыптасқан. Халық педагогикасы ұлттық әдебиет пен сол ұлттың салт-дәстүрінен құралады.

Қазіргі таңдағы мұғалімдерге оқушылардың тәрбие жұмысын ұйымдастыруды қатаң талаппен сұрайды. Оған негізінен мынадай үш түрлі басты міндет жүктеледі:

-   тәрбие жұмысын үйлестіріп отыру;

-   сыныпта оқушылармен бүкіл тәрбие жұмысын ұйымдастырып, оған бағыт беру;

-   мектеппен отбасының байланысын жасау;

Мұғалім, ұстаздардың жұмысы қиын, жауапты, өте күрделі. Сондықтан балаларға сүйіспеншілікпен қарап, барлық күш-жігерін салмаса, оны талапқа сай орындау қиын. Қазіргі оқушылардың ақыл-ойының дамуын зерттеу, т.б. мәліметтерді әр кезде біліп отыру, тестік әдісті қолдану мектептерде орын ала бастады.

Әсіресе, баланың даму барысын есепке алу, бейімділігін, қызығушылықтарын, сабаққа деген көзқарасын, т.б. кейбір объективтік көрсеткіштерді назардан тыс қолдануға болмайды. Мектептің жүрегі мұғалім болса, сыныппен жүргізетін сынып жетекшісі. Ойымды тұжырымдай келе оқушылардың ұлттық құндылықтары мен жалпы адамзаттық қасиеттерін сыныптан тыс тәрбиелік іс-шаралар арқылы қалыптастырып,ғылыми тұрғыда дәлелдеп дамыту біздің тікелей парызымыз [7].

Баланың бойына ұлттық құндылықтың нәрін сеуіп, азамат қылып өсіру ұстазға да байланысты. Тәрбиенің түп қазығы мұғалімнен бастау алады. Сондықтан да ұстаздың білімді де білікті болуы керек.

«Білім туралы» заңда «Педагогикалық қызметкер мәртебесі» бөлімінің енгізілуі бізді қуантады әрі үлкен жауапкершілік жүктейді .

Республикамыздың әрбір азаматы ұлтына, сенімі мен нанымына, саяси көзқарасымен, ұстаған бағыт- бағдарына қарамастан, өзі өмір сүріп, ауасын жұтып, игілігін пайдаланып отырған мемлекеттің «Туған елім, Отаным» деп тануы керек. Мемлекетке есімін беріп отырған ұлттық салт-дәстүрлеріне құрметпен қарау, оның тілі мен ділін сыйлау, рәміздерін ардақтап, жетістіктеріне шаттану – қоғамның әрбір мүшесінің міндеті. Олай болса баланың сана-сезімін сол ұлттық мәдениеті мен салт дәстүрлерін меңгеру негізінде дамыту керек, ұлттық құндылықты жастайынан бала бойына сіңіре білсек еліміздің ертеңі ашық, келешегі жарқын да нұрлы болмақ, несімен ерекшеленбек дегенде ұлттық құндылығымен және білімді ұрпағымен дегеніміз жөн болар.

Әдебиеттер тізімі:

1  Қазақстан Республикасының “Білім туралы” Заңы //Егеменді Қазақстан. - 2007.

2   Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. 8-том //Жалпы редакциясын басқарған А.Ы.Ысқақов. – Алматы: Ғылым. 1985. – 591 б.

3  Философиялық сөздік. (Бас ред. Нұрғалиев Р.Н.). – Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 1996. – 525 б. 4 Амонашвили Ш.А. Ізгілік педагогикасы туралы ойлар. - М., - 1996 б.


 

 

 

 

БАСТАУЫШ СЫНЫПТА ДАМЫТА ОҚЫТУ НЕГІЗІНДЕ ОҚУШЫНЫҢ      

ЖАЗБАША ТІЛІН ДАМЫТУ

 

      Алматы облысы Талдықорған қаласы

      № 27 орта мектеп гимназия   

      бастауыш сынып мұғалімі

      Аринова Асемгуль Атыгаевна

 

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында: «Білім беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық және жалпы азаматтық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға және кәсіби шындауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар; оқытудың жаңа технологияларын енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу» - деп білім беру жүйесін одан әрі дамыту міндеттерін көздейді.

Бұл міндеттерді шешу үшін, мектеп ұжымдарының, әр мұғалімнің күнделікті ізденісі арқылы, барлық жаңалықтар мен қайта құру, өзгерістерге батыл жол ашарлық жаңа практикаға, жаңа қарым – қатынасқа өту қажеттігі туындайды. Сонымен қатар мектептегі оқу – тәрбие жүйесі, мұғалім – оқушы арасындағы қарым – қатынас жалпы оқытуды ұйымдастыру талапқа сай елеулі өзгерістерді қажет етіп отыр.

Оқу-тәрбие үрдісіне жаңа педагогикалық технологияларды ендірудің алғашқы шарты: мұғалімдердің иннновациялық іс-әрекетін қалыптастыру болып табылады. Жаңа педагогикалық технологияларды меңгерген әрбір мұғалім өз сабағын нәтижелі даму жағынан көре алады. Инновациялық үрдістің негізі – жаңалықтарды қалыптастыру, қолдану, жүзеге асырудың тұтастық қызметі. Инновация білім деңгейінің көтерілуіне жағдай жасайды. Алдымыздағы межеленіп отырған 12 жылдық білім беру жоспарының ішіндегі бастауыш мектептегі оқыту жүйесі де басты назарда. Ал мектеп табалдырығын жаңа аттаған оқушының білім, білік дағдыларды игеруіне ықпал ететін оқу әрекетін ұйымдастыру, оқуға, жазуға, есептеуге машықтандыру, шығармашылық ойларын дамыту бастауыш сыныптан қамтамасыз етіледі.Қазіргі кездегі бастауыш сынып оқушыларын оқытудағы жаңа өзгерістерге бет бұру үшін мынадай талаптарды ескеру керек:

-   Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамытуды ерте бастан қолға алу;

-   Ойлау мүмкіндігінің ең жоғары деңгейіне жеткізу;

-   Шығармашылық іс-әрекетіне және үнемі ізденісте болуына жағдай тудыру;

-   Өзіндік жұмыс түрлерін орындай алу;

-   Баланың жеке қасиеттерін ашу арқылы тәрбиелей отырып, танымдық қабілеттерін қалыптастыру;

-   Ақпараттық технологияларды меңгерту;

Бастауыш мектеп – баланы оқуға үйрету мен тәрбиелеу оның тұлға ретінде өзін-өзі ашуға, жалпы дамуының қалыптасуына жағдай жасайтын негізгі саты.Осыған орай,өз тәжірибемде дамыта оқыту технологиясын үздіксіз пайдалану арқылы келесі жұмыс түрлерін атап айтар болсақ, оқыту процесі сауат ашудан басталатыны белгілі.Сондықтан оның балаға ана тілін оқытып үйретуде алатын орны да ерекше. Сауат ашу жұмысының негізгі міндеті – балаға хат таныту, яғни оған оқу мен жазуды үйрету.Сонымен қатар, сауат ашу барысында оқушылардың тілі мен ой –өрісін жетілдіруге де баса назар аударылады.Соның нәтижесінде жас ұрпаққа тиісінше жалпы білім негіздерін меңгертіп, адамгершілік, патриоттық тәрбие беруге негіз қаланады.

Дамыта оқытудың басты мақсаты – баланы оқыта отырып, жалпы дамыту. Бастауыш мектеп-оқушы тұлғасы мен сапаның дамуы қуатты жүретін ерекше құнды, қайталанбас кезеңі.Сондықтан да, бастауыш білім үздіксіз білім берудің алғашқы басқышы, қиын да қадірлі жұмыс. Бастауыш мектеп балаға белгілі бір білім ғана беріп қоймай, оны жалпы дамыту, яғни, сөйлеу, оқу, қоршаған ортаға дұрыс көзқараста


 

 

 

 

болу, жағдайларды объективті түрде бақылап, талдау жасауға үйрету, ойын да дұрыс айтуға, дәлелдеуге, сөйлеу мәдениетіне үйрету.

Бастауыш сынып сатысының ерекшелігі мектепке қабылданған оқушылардың дайындық деңгейінің, психологиялық, физиологиялық жағынан әр түрлі болуында. Сондықтан бастауыш мұғалімінің қызметі әр баланың жеке ерекшелігіне қарай жағдай жасау үшін тұлғалық, бағдарлы болуға тиіс. Әрине, бастауыш сынып оқушысының зейіні тұрақсыз, импульсивті, қабылдау мүмкіндіктері әр түрлі болады. Дегенмен әр бала бір нәрсеге бейім болады. Бейімділік-оянып келе жатқан қабілеттің алғашқы белгісі. Баланың жасырын, тіпті тым терең жатқан қабілеттерінің көрінуіне мүмкіндік жасау тек оқыту кезінде үлкендердің басшылығымен жүзеге асады.

Қазіргі таңдағы мұғалім оқушы үшін «дайын» білім көзі болмай, керісінше кіші мектеп оқушыларының танымдық іс-әрекетінің ұйымдастырушысы және үйлестірушісі бола білуі қажет.Бұрынғы догмалық әдістерден арылып, тиімді әдістемелік жолдарды қажетіне қарай пайдаланып отыру тәжірибеге айналып келеді.Қазіргі уақытта Қазақстанда білім берудің өзіндік ұлттық үлгісі қалыптасуда. Бұл процесс білім парадигмасының өзгеруімен қатар жүреді. Білім берудегі ескі мазмұнның орнына жаңасы келуде. Заман ағысына сай технологияларды қолдану ауқымы, түрлері өзгеріп отырады. Бірақ ең бастысы технологияларды тиімді, жүйелді қолдану керек. Республикада оқыту мазмұны жаңартылып, жаңа буын оқулықтарының негізінде жасалған бағдарламалар бастауыш мектептің жаңа жүйеге көшуін, әрбір мұғалімнен жаңаша жұмыс істеуін, батыл шығармашалық ізденісін, оқушылардың белсенділігі мен қызығушылығын арттыруды талап етеді. Сондықтан, мұғалім өз білімін жан-жақты жетілдіре отырып, оқушыны қызықтырып оқыту керек екенін айтқан.

Демек, сауат ашу білім мен тәрбие алудың кілті іспеттес. Сауат ашудың негізгі мақсаты-болашақ ұрпаққа терең білім мен өнегелі тәрбие беру, сол арқылы оларды өмірге, өз Отанын, ел – жұртын шексіз сүйе білуге тәрбиелеу, білім берудің негізгі бағыттарына қойылатын негізгі талаптардың ішіндегі аса күрделісі – алты жастағы балаларды сауаттандыру мәселесі.Өйткені мектеп есігін алғаш ашқан баланы оқытудың өзіндік қиындықтары бар. Ол қиындықтар балалардың физиологиялық – психологиялық өзгешеліктеріне байланысты .Себебі сауат ашу жұмысы оқушылардың оқуға , ой еңбегіне қажет белгілі бір қабілет бейімділікті талап етеді. Дұрыс , сауатты жазуға үйрену үшін сөздерді дыбыс құрамына , буын жігіне ажырату жұмысы әріп қалдырып кетпеуге , әріп алмастырып алмауға бір сыпыра көмектеседі.Сөздердің ұқсастықтары мен ерекшеліктерін, теріс жазылуынан мағына бұзылатынын балаларға ережені түсіндіргенде де, жаттығулар жүргізгенде де , олардың жазуларындағы қателерді түзеткенде де көрсетіп, түсіндіріп отырудың пайдасы көп.Сауат ашу кезінде оқу мен жазу жұмыстары өзара тығыз байланыста болады. Оқушыларды сауатты жазуға «Әліппені» оқытудың алғашқы кездерінен үйрету керек, ол үшін графикалық диктант жүргізген жөн. Мақсатына қарай оларды өткізудің тәсілдері түрлі-түрлі. Жақсы оқи алатын бала таза да ,сауатты жаза біледі, ал , жазуды жақсы меңгерген оқушы оқуды жеңіл меңгереді.Бір сабақтың өзінде оқу қызметі мен жазу жұмысы бірін-бірі алмастырып және бірін меңгеруге екіншісінің көмегі тиіп отырады.Жазу, таза жазу, дұрыс жазу, сауатты жазу – қай тілдің болмасын басты ұстанымы. Сауатты жазудың алғышарты бастауышта қаланады. Мектеп табалдырығын аттаған балаға бірінші сыныптан бастап дұрыс сөйлету үшін сөздердің дыбыстық жағы дұрыс айтылуын қадағалаймын. Бастауыш сыныпта бағдарламаға сәйкес жоғарыда көрсетілген білім-білік дағдылары қалыптасқан оқушылар сауатты жазуға дағдылану барысында графикалық түрде қарым-қатынас жасау мүмкіндігіне ие болады. Осы арқылы жазуын ғана емес, сөйлеуін және таным мүмкіндіктерін жетілдіре алады. Таза жазу дағдысының алғашқы бастамасы әріптің әрбір бөлігін дұрыс сызыпкөруі арқылы қалыптасады. Ұстаз үшін ең негізгі мақсат – әр сабағын түсінікті, тартымды, тиімді өткізу. Оны жүзеге асырудың бір жолы – оқушыларға білім беру, тәрбиелеу барысында кеңінен қолданылып жүрген оқушылардың білім сапасын көтеруде жағдай жасайтын сабақты тиімді ұйымдастыруға, атап айтқанда сабақ уақытын ұтымды пайдалануға мұғалім мен оқушылардың ойлау қабілетін дамытуға көп көмегін тигізетін әдіс – диктанттарды қолдана білу. Мәселен оқушылардың білім сапасын жақсартуда, ой-өрісін кеңейтуде, алған білімдеріндегі кейбір олқылықтарды толықтырып, бұрын өткен материалдарды бір жүйеге түсіру үшін диктанттарды пайдалану мен үшін өтетиімді.Оқушыларды сауатты жазуға үйретуде түрлі жазба жұмыстардың, әсіресе диктанттың маңызы зор. Тек диктант түрлері грамматикалық


 

 

 

 

ережелерді әр оқушының қалай меңгергенін және нелерді шала білетінін байқатады. Сондықтан диктант қай сыныпта болмасын, неғұрлым жиі алынса, оқушылардың сауаты соғұрлым табысты болмақ.

Бірінші сыныпта мазмұндама мен шығарма жазуға төселдірудің үлкен мәні бар. Әдетте ата-аналар мен үлкендер арасында бірінші сыныпта мазмұндама шығарма жазудың мәніне түсінбеушілік те кездеседі. Байланыстырып жазу жұмысы кіші жастағы дидактикалық түсініктілік принципіне негізделіп жүргізіледі.

«Баланы – жастан» деген халық педагогикасында баланы жас кезінен бастап әдептілікке тәрбиелеуді мақұлдайды. Бүгінгі мектеп тәжірибесінде жас ұрпақты шығармашылық жазба жұмыстарға үйретудің аса жеңіл де тиімді әдістемелері аз емес.Шығарма жазуға дайындық жұмыстарын бірінші сынып оқушылары оқу жылының екінші жарты жылында бастайды. Оқушылар шығарма жазғанға дейін мына дағдыларды игеруге тиіс:

Мысалы, бірінші сыныпта берілген суреттердің мазмұнына қарай жүйелі ойды білдіретін сөйлемде шағын шығарма әңгіме құрап айтуға және жазуға жаттықтыру. Оқушылар сурет мазмұнына байланысты сөйлемдер құрайды, шағын әңгіме жазып шығады. «Біздің сынып», «Отбасы» тақырыбына шығарма жаздыру мұнда ешқандай сурет қолданылмайды. Бірақ ауызша әңгіме өткізіледі. Сұрақ-жауап арқылы сынып ішіндегі заттардың атын, баланың отбасы туралы сұраймын.

Дамыта оқыту жүйесінде мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-қатынас жаңа қағидаларға негізделеді. Олар ынтымақтастық, өзара сыйластық, түсіністік сияқты қасиеттер. Бала өз ойын қорықпай сеніммен айта алатындай болу керек. Ол үшін Оның әрбір жауабы мұқият тыңдалып, дұрыс мақталып, қатесі еппен түзетіліп отырады. Оқушыға кішкентай бала деп қарамай оның пікірімен санасу, көзқарасын құрметтеу оның дамуына зор әсер етеді.

Мектеп табалдырығын жаңа аттаған бүлдіршіннен шығармашылық іс-әрекетті талап етпес бұрын, оны соған үйреткен жөн. Оқушының шығармашылығына бағыт-бағдар беруді ең алғаш білім мазмұнына енгізген М.Жұмабаев болатын. Ол балалардың ойлау қабілетін дамыту туралы «Ойлау-жанның өте бір қиын, терең ісі»,-деп атап көрсете келіп, мұғалім баланың ойлап үйренуіне көп күш жұмсау керектігін ескертеді.Бастауыш мектеп оқушысы үшін дамытатын жаттығулардың кешенді орындауы олардың танымдық іс-әрекетінің барлық түрлерін қамтиды. Дамытатын танымдық жаттығулардың мақсаты: мектептегі оқытудың интеллектуалдық потенциалын көтеру, және әр сабақты оқушының танымдық құқықтарын меңгеруге бағыттау, тапсырманың шешу жолдарын талдау, тапсырманың орындалуына түрлі тәсілдер іздеу, өзінің шешімін құрбыларының жұмысымен салыстыру өзінің дәлелдеген шешімін үйрету болып табылады.Оқушы бойындағы шығармашылықты дамытуда үздіксіз құлшыныс, оқу мен білім алуға деген ұмтылыс күннен-күнге дами түсуі қажет. Сонда ғана оқушы бойында білім нұры тасып, ішкі дүниесінің сыртқы ортамен байланысы дамып, дүниетанымы арта түседі.Қазіргі замандағы ұстаздар қауымының алдындағы үлкен мақсат: өмірдің барлық саласындағы белсенді, шығармашылық іс — әрекетіне қабілетті, еркін және жан — жақты жетілген тұлға тәрбиелеу. Өмірдегі сан алуан қиындықты шеше білу тек шығармашыл адамның қолынан келеді. Шығармашыл адамның бойында батылдық, еркіндік, ұшқырлық, сезімталдық сияқты қасиеттер мен қатар ерекше ой қызметі, қайшылықтарды түсіну, заңдылықтарды анықтау, шығармашылыққа деген құштарлық болу керек.Оқушының шығармашылық қабілетін дамыту үшін бірнеше шарт орындалу тиіс. Олар:

1.Жүйелі түрде шығармашылық әрекет жағдайында болуы; 2.Ойлау мүмкіндігінің ең жоғарғы деңгейіне жету; 3.Оқушының шығармашылық іс — әрекетіне жағдай туғызу;

Оқушының шығармашылық іс — әрекетіне жағдай туғызу дегеніміз — оқушыны ойлай білуге үйрету екені сөзсіз. Мектеп табалдырығын жаңа аттаған бүлдіршіннен шығармашылық қабілетті талап етпес бұрын, оны соған үйреткен жөн. Оқушының зейінін, есін, қиялын, интеллектісін дамыта отырып, ойлау қабілетін, шығармашылық іс — әрекетін жоғары деңгейде көтеруге болады.


 

 

 

 

МАТЕМАТИКА ПӘНІН ОҚЫТУДА ЖАҢА ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ҚОЛДАНУ

 

       Тараз қаласы

       А. Гайдар атындағы 35 орта мектебі                                                                         

       Әбиева Гүлжан Алтынбекқызы

 

Қазіргі кезеңде егеменді елімізде білім берудің жаңа жүйесі жасалып, әлемдік білім беру кеңістігіне бағыт алуда. Бұл педагогика тарихы мен оқу-тәрбие үрдісіндегі елеулі өзгерістерге байланысты болып отыр, себебі, білім беру парадигмасы өзгерді, білім берудің мазмұны жаңарды, жаңа көзқарас, жаңаша қарым-қатынас пайда болды. Дәстүрлі оқыту әдістемесінің білімді мемлекеттік стандарт деңгейінде толық меңгеруге кепілдік бермейтінін мектеп тәжірибесі көрсетіп отыр, сондықтан жаңартылған әдістемелік жүйені оқыту үрдісінде іске асыру үшін оны технологияландыру қажеттігі туындайды. Педагогикалық технология – мұғалімнің кәсіби қызметін жаңартушы және сатыланып жоспарланған нәтижеге жетуге мүмкіндік беретін іс-әрекет жиынтығы. Педагогиялық технологиядағы басты міндет – оқушының оқу-танымдық әрекетін жандандыра отырып, алға қойған мақсатқа толық жету. Оқытудың жаңа технологиясының бағдарламалап оқыту мәселелері В.Беспалько, М.Кларин, И.Лернер және тағы да басқа ғалымдардың еңбектерінде көрініс табады. Дамыта оқыту бағытындағы педагогикалық технология Л.Выготский, Л.Занковтың, ал жеке-бағдарлы оқыту технологиясының жобасы Ш.Амоношвили еңбектерінде зерттелген. Өз жұмысымда профессор Ж.А.Қараевтың оқытудың «Үшөлшемді әдістемелік жүйесі» педагогикалық технологиясын қолданып келемін.

Технологияның негізі ретінде тұлғаның әрекеттілігі алынып, оқушылардың дағдылары мен біліктері олардың өзіндік қайта құру іс-әрекеті негізінде қалыптасады. Кез келген іс-әрекет оның түрлерінің (репродуктивті, конструктивті, өнімді) сатылануымен сипатталады. Оқыту әдістемелік жүйесінде сатылы орналасқан және тұлғаның әрекеттілігі тұрғысынан ойластырылған бөліктері бар әдістемелік жүйені құрастыру тәсілдерін ойлап шығарып, оны «оқытудың үшөлшемді әдістемелік жүйесі» деп атаған. Мұндағы «үшөлшемділік» көпдеңгейлі иерархияны, оның әр бөлігінің вертикаль бағытталған оқыту векторы бар екендігін білдіреді. Зерттеушілер білім саласының гуманизмін білім жүйесінің дамуындағы әлеуметтік-педагогикалық принцип тұрғысында анықтады. Дәстүрлі оқытуда мұғалім білімді жеткізуші болса, ал гуманизация баламен бірге жұмыс істей отырып, оның барлық қабілетін жан-жақты ашу міндетін қояды. Білімді жеке тұлғаға қарай бағыттау, оқушының «Мен» менталитетін қалыптастыру, олардың өзін-өзі танытуы, өзін-өзі тануы үшін еңбектену мұғалімдер қауымына үлкен мақсаттар жүктеп отыр. Оқытудың «Үшөлшемді әдістемелік жүйесінің» педагогикалық технологиясы нәтижеге бағытталған білім беруді қамтамасыз ететін механизм. Мұнда күтілетін нәтижелер: · Нәтижеге бағытталған бәсекеге қабілетті білім алуға жағдай жасалады; · Білім беру жүйесінің дамуын болжауға және қадағалауға жағдай туады; · Білім беру жүйесінің сапасын бағалайтын ұлттық бағалау жүйесі құрылады;

Педагогикалық технология деген «Тәжірибеде жүзеге асып, нәтиже беретін педагогикалық жүйенің жобасы». Педагогикалық жүйе дегеніміз «Әдістемелік жүйе мен Дидактикалық үрдістің» бірлігі. Әдістемелік жүйе (мақсат, мазмұн, әдіс-тәсіл, түрі, құралы) бұл оқытудағы сабақ жоспарына сәйкес келеді және ол арқылы нәтижеге жетелейтін оқушы мен мұғалім арасындағы жүзеге асатын процесс. Технология бойынша әдістемелік жүйенің басты компоненті – оқыту мақсаты болып қалады. Мұндағы мақсат – өздігінен білім алу мақсаты. Жаңа мақсат оқытудың әдістемелік жүйесінің қалған компоненттерінің өзара байланыстағы қалыптары мен өзгерулерін талап етеді. Білім мазмұнын деңгейлік түрде ұсыну дамыта оқытуды ұйымдастыруға мүмкіндік береді, өйткені оқулық та тапсырмалар да деңгейленіп жасалған, оны біртіндеп деңгей бойынша меңгереді, және мұндағы білімнің кейбір жетекші элементтерін: фактілер, ұғымдар, ережелер, заңдылықтарды т.б. оқушылардың өздері ашады. І.


 

 

 

 

Оқушылық деңгейде бала мұғалім көмегімен амал-әрекет жасайды алдындағы мақсатты шешуге ұмтылады, бұрынғы білімдерін пайдаланады. Өнімсіз – репродуктивтік деңгей – мемлекеттік стандарттың ең аз қажетті көлемін қамтиды. ІІ. Алгоритмдік деңгейде мақсат пен шешілуге тиісті ситуация анық, оқушы бұрынғы жинақталған білімін пайдалана отырып, мақсатқа жету үшін өз бетімен жұмыс істейді. ІІІ. Эвристикалық деңгейде мақсат ашық, ситуация түсініксіз, оны оқушының өзі толықтырады, табады, шешеді, яғни бұрынғы білім көмекке келеді. Оқушы жаңа хабар, білімді өз ізденісімен ала алады. Бұл деңгей - өнімді деңгей. ІҮ. Шығармашылық деңгей – мақсат жалпылама, анық емес. Оқушы оны анықтайды, жаңа нәрсені табады, өз бетінше жаңа дүние әкеледі. Деңгейлік тапсырмалардың алғашқы үш деңгейі мемлекеттік стандарттың міндетті деңгейін құрайды. Төртінші деңгейде шығармашылық тапсырмаларын оқытушы жеке баланың қабілетіне қарай өзі құрастырады. Қойылған мақсатқа жету үшін ҮӘЖ технологиясы оқыту сапасын оқыту мақсаттары мен нәтижелерінің арасындағы арақатынасы деп береді. Мұғалімдердің алдына қойылып отырған басты міндеттерінің бірі – оқытудың әдіс-тәсілдерін үнемі жетілдіріп отыру және жаңа педагогикалық технологияларды меңгеру. Орта білім беру жүйесінде әлемдік жоғары деңгейге қол жеткізген анағұрлым танымал оқыту әдістемелері арасында сындарлы теориялық оқытуға негізделген тәсіл кең тараған (Hatti 2009). Бұл теория оқушылардың ойлауын дамыту олардың бұрынғы алған білімдері мен жаңа немесе сыныптағы түрлі дерек көздерінен, мұғалімнен, оқулықтан және достарынан алған білімдерімен астастырыла жүзеге асады деген тұжырымға негізделеді.

Сындарлы оқытудың мақсаты-оқушының пәнді терең түсіну қабілетін дамыту, алған білімдерін сыныптан тыс жерде, кез келген жағдайда тиімді пайдалана білуін қамтамасыз ету. 1992 жылы Пажарес оқыту стилін таңдау кезінде мұғалімнің білімділігінен гөрі ұстанымға негізделген ой-тоқтамдарының ықпалы күштірек деп сендіреді. Сондықтан мұғалімнің ұстанымы - оның көзқарасы, қабылдаған шешімінің және іс-әрекетінің негізі болып табылады. Оқытудың қандай жолы қолданылса да, қарастырылатын екі көзқарас бар. Біріншіден, оқушының жеке тұлға және әлеуметтік нысан ретіндегі келешегі, екіншіден, оқытудың оқушы мен мұғалім арасындағы қарым-қатынас нәтижесі ретінде қарастырылуы. Құзырлы оқытудың маңызды факторы мұғалімнің оқушының тақырыптың мәнін өз бетімен меңгеруін түсінуі мен бағалай алуы болып табылады, ал құзырлы мұғалім оқушыларға, ортаға және ресурстарға лайықтап нақты кезеңде қолданылуы тиімді оқыту элементтерін реттеп отырады. Оқушылардың оқуға қабілетін жақсартуға мүмкіндік беретін педагогикалық тетіктердің біртұтас кешені айқындалған. Іске тартылған педагогикалық тетіктердің ішінде мыналарды атап өтуге болады: Ø - оқыту негізін түсіну, оқыту стильдерін назарға алу және өмір бойы өзін-өзі оқытудың қажеттілігін мойындау және оның әдістерін таңдау; Ø - жүйелі ойлануға үйрету; Ø - шығармашылық таланттарын және оларды барынша жақсы пайдалану жолдарын зерттеу және анықтау; Ø - оқу үдерісі үшін және өзін-өзі тану әдісі ретінде оқуды жақсы көру; Ø - тілді, есептеуді жақсы игеру және кеңістіктік ойлау қабілетінің болуы; Ø

-  сандық технологиялар саласындағы жоғары құзыреттілік. Ұлттық оқу зертханалары ұсынып отырғандай оқушылардың алған ақпаратты сақтауының орташа пайызының ең төмені яғни 10%-ға сәйкес келетіні-

«оқу» болса, ең жоғары пайызды 90%-ды көрсетіп тұрған - «білім беру» болып отыр. Оқу мен оқытудағы сегізінші тезисте айтылғандай, қолайлы оқу үшін адамдарға кері байланыс пен мадақтау қажет, сондықтан бағалау ізгі болу керек делінген. Оқушылардың арасында бірлескен жұмыс, бірін-бірі қолдау, топтық рух мадақталады. Бұл философия одан әрі оқуда нық тұру үшін қажетті өзін-өзі құрметтеумен және өзін-өзі басқаруды дамытумен сипатталады, нәтижесінде тәуелсіз және ойшыл, өмір бойы оқуға қабілетті тұлға қалыптасады. «Интербелсенді әдістемені ЖОО-да қолдану мәселелері» атты Әлімов Асхат Қамзаұлының оқу құралында интербелсенді әдістерді қолдану жолдары былай көрсетілген: · - оқу орнының «өмір стилін» өзгертіп, оны динамика мен қызыққа толы процеске айналдыру; · - мұғалімдер мен оқушылардың арасындағы қарым-қатынасты ынтымақтастық пен өзара әрекеттесуге негіздеу; Құзырлылықтарды қалыптастыруда мынадай әдістерді оқу процесінде қолданудың маңызы зор: · - бірлескен интербелсенді әрекеттер; · - рөлдік, өндірістік және іскерлік ойындар; · - кейс-стади; · - презентациялар; · - кері байланыс; · - пікірталастар, - тренингтер; «Білім игеру - өмір бойғы үздіксіз процесс» деген ұстанымды негізге ала отырып, бүгінде формалды білім жеткіліксіз, сол себепті де біз өмір бойы өздігімізше үйренуіміз қажет деп айтқым келеді. Бүгінгі күнгі білімге негізделген қоғам әрбір тұлғадан өмір бойы оқып-үйренуді талап етеді және төмендегідей өзгерістерді енгізуді қажет деп


 

 

 

 

санайды: Мынадай пәнаралық негізгі біліктерді игеріп, оларды тұрақты түрде жетілдіріп отыру: а) ақпараттық технологиялар, шетел тілдері, технологиялық мәдениет, кәсіпкерлікпен байланысты біліктер; б) әлеуметтік біліктер - өздігімен оқып-үйрене білу - өзгерістерге бейімделе білу - ақпараттық ресурстарды қолдана білу - жаңа дағдыларды тез арада меңгере білу және жаңа проблемалар мен ситуацияларға бейімделе білу - команда құрамында бірлесе жұмыс жасай білу - таңдау жасап, шешім қабылдай білу - тәуекелге бара білу,т.б. Адам үшін ең қызықты нәрсе-өз қолымен жасағаны, өйткені адамның жадында бірінші мезетте тек өзінің әрекеттері мен өз қолымен жасағандары ғана қалады. Кезінде көне қытай ғұламасы Конфуций былай деген екен: «Маған айтып берсең- ұмытып қаламын, көрсетсең –есте сақтармын, ал өзіме жасатсаң - үйренемін». Сол себепті де интербелсенді оқу үйренушілердің оқу процесіндегі белсенді әрекеттерін үйренудің негізгі құралдары мен тәсілдері ретінде таниды. Кәсіби біліктілікті арттыруда осындай белсенді оқыту тәсілдерін математика пәнінен қолданып келемін. Оқушылар шығармашылық деңгейде жұмыстанып жақсы нәтиже көрсетіп отыр және де нәтиже жыл сайынғы ҰБТ, қалалық, облыстық, республикалық деңгейлерде өтетін олимпиада, ғылыми жарыстарға қатынасқан оқушылар жоғары көрсеткіштерге жетіп жүр. Сонымен қоса мектебімізде соңғы жылдарда «Алтын белгі» және «Үздік аттестат» иегерлерінің саны жақсы дәрежеде. Осы мақсатта мектепте де құзыреттілікке бағытталған математикалық тапсырмаларды құрастырып, оны жүзеге асыру мәселелеріне зор көңіл бөлінеді. Мысалы: мәтін есептерді шығару кезінде есептің математикалық моделі құрылады. Оқушы өз бетімен орындау жұмысын жолға қою қажет. Оның алгоритмі мынадай. Өз бетімен жұмыстану алгоритмі

-   Үлгімен немесе тапсырманың жауабымен салыстыру;

-   Есептің шығару жолын қайталау;

-   Кері есеп шығару;

-   Нәтиженің есеп шартына сәйкестігін тексеру;

-   Есепті түрлі тәсілмен шығару;

-   Модельдеу, жобалау;

-   Нәтижені бағалау, талдау;

-   Жеке жағдай арқылы тексеру;

-   Нәтижені зерттеу (оқытушы оқушының қызметін бақылау арқылы тексереді, оқушылар бірін-бірі тексереді, оқушылар атқарылған қызметті тексереді).

 

ФИЗИКА ПӘНІ БОЙЫНША ФУНКЦИОНАЛДЫҚ САУАТТЫЛЫҚТЫ

АРТТЫРУДЫҢ ТИІМДІ ЖОЛДАРЫ

 

Ақтөбе қаласы

"Пригород орта мектебі" КММ Физика пәні мұғалімі

Қожанова Әлия Жақсылыққызы

 

Тәуелсіз ел тірегі - білімді ұрпақ десек, жаңа дәуірдің күн тәртібінде тұрған мәселе – нәтижелі білім беру, білім сапасын арттыру және рухани дүниесі бай жан-жақты дамыған тұлға тәрбиелеу, оқытудың жаңа технологиясын енгізу, білім беруді ақпараттандыру. Бүгінгі

ақпараттандыру заманында оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту білім берудің ең жоғарғы мақсаттарының бірі болып отыр.

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңының 8-бабында «Білім беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен іс - тәжірибе жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау» деп атап көрсетілген.

 

 

 

 

v    Функционалдық сауаттылық дегеніміз - адамдардың әлеуметтік, мәдени, саяси және экономикалық қызметтерге белсене араласуы, бүгінгі

 

v    жаhандану дәуіріндегі заман ағымына, жасына қарамай ілесіп отыруы. Ондағы басты мақсат жалпы білім беретін мектептерде